Kartezyen Dualizm
Cartesian Dualism
Tanım
René Descartes tarafından öne sürülen; evrenin uzam sahibi fiziksel madde (res extensa) ile düşünsel ve mekansal uzamı olmayan zihinsel tözden (res cogitans) oluşan iki ayrı kategoriye ayrıldığı felsefi ve ontolojik görüş.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir cerrahın ameliyat masasında hastanın beyin dokusunu fiziksel olarak manipüle etmesi (res extensa), hastanın ise o an geçmişe dair melankolik bir hatırayı zihninde canlandırması (res cogitans) arasındaki ontolojik uçurum, Kartezyen dualizmin klasik uygulama ve tartışma alanını oluşturur.
Derin Analiz
Kartezyen dualizm, zihin-beden problem tarihi açısından kurucu bir mihenk taşıdır. Bu perspektifte insan organizması, fiziksel yasaya tabi mekanik bir makine olan beden ile uzamsal olmayan, bilinçli ve iradi faaliyetleri yürüten zihnin birleşimidir. Descartes, bu iki farklı tözün (substance) birbirini nasıl etkilediği sorusunu çözmek için epifiz bezini (pineal gland) bir etkileşim merkezi olarak konumlandırmıştır. Modern bilişsel bilimler, nörobilim ve nöropsikoloji ise zihinsel fenomenlerin beyin aktivitesinden bağımsız düşünülemeyeceğini savunarak monist bir yaklaşımı benimser ve Kartezyen ayrımı metodolojik olarak reddeder.
Etimoloji
Fransız filozof René Descartes'ın soyadından türetilen 'Kartezyen' (Latince Cartesius) sıfatı ile Latince 'dualis' (ikili, ikilige ait) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Materyalist monizm ile sıklıkla karıştırılır; materyalizm her şeyin fiziksel maddeden ibaret olduğunu savunurken, Kartezyen dualizm maddesel ve zihinsel olmak üzere iki indirgenemez töz kabul eder.