Katalatoni
Catatonic Rigidity
Tanım
Bireyin dışarıdan gelen hareket ettirme girişimlerine karşı direnç göstermesi ve vücudunu uzun süre rijit, sabit bir pozisyonda tutmasıyla karakterize psikomotor bozukluk.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirme sırasında klinisyen, hastanın kolunu hafifçe kaldırmak istediğinde, hastanın kolu mum gibi esnek kalmak yerine (mum fleksibilitesi), çelik bir yay gibi sertleşir ve konumu değiştirmeye karşı kas gücüyle direnç gösterir; hasta bu pozisyonda saatlerce hareketsiz kalabilir.
Derin Analiz
Katalatoni, motor işlevlerin istem dışı olarak inhibe edildiği veya aşırı derece katılaştığı nöropsikiyatrik bir tablodur. Genellikle şizofreni spektrum bozuklukları, ağır majör depresif epizodlar veya bipolar bozukluğun mani evrelerinde gözlemlenir. Nörobiyolojik düzeyde; bazal ganglionlar, prefrontal korteks ve talamokortikal devreler arasındaki glutamerjik ve GABAerjik iletim bozukluklarıyla ilişkilendirilir. Dopamin D2 reseptörlerinin aşırı blokajı veya hipofonksiyonu, motor komutların yürütülmesinde ağır bir blokaj yaratır. Hasta, eklemlerine dışarıdan müdahale edildiğinde tahta gibi sert bir direnç sergiler (dirençli tonus artışı).
Etimoloji
Yunanca 'kata-' (aşağıya doğru, tamamen) + 'tonos' (gerginlik, tonus) köklerinden türetilmiş olup, iskelet kas sistemindeki kalıcı ve dirençli gerginlik durumunu ifade eder.
Karıştırmayın
Katalepsi ile sıklıkla karıştırılır; katalepside hasta kendisine verilen pozisyonu bal mumu gibi pasif ve uzun süreyle korurken, katalatoni rigitisinde kaslarda belirgin bir direnç ve katılık söz konusudur.