Kendini Gerçekleştiren Kehanet
Self-fulfilling Prophecy
Tanım
Başlangıçta doğru olmayan bir inanç veya beklentinin, kişinin bu beklentiye uygun davranışlar sergilemesi yoluyla sonunda gerçekten gerçekleşmesini sağlayan psikolojik olgu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir mülakata girecek olan adayın 'Nasıl olsa başarısız olacağım' şeklindeki ön kabulü, mülakat sırasında yüksek kaygı yaşamasına, göz teması kuramamasına ve sorulara kekeleyerek yanıt vermesine neden olur. Adayın bu zayıf performansı karşısında işe alım uzmanı adayı olumsuz değerlendirir ve işe almaz; böylece adayın ilk baştaki kehaneti doğrulanmış olur.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve bilişsel bilimler literatüründe bu olgu, bireyin zihinsel şemalarının ve beklentilerinin dış dünyaya yansımasıyla işlev görür. Birey, zihnindeki bir hipotezi veya öngörüyü (örn: 'Bu sosyal ortamda reddedileceğim') mutlak bir gerçek gibi kodladığında, farkında olmadan (non-verbal ipuçları, kaçıngan postür, savunmacı ton) karşı tarafın da bu kehaneti doğrulayacak biçimde tepki vermesini tetikler. Nörobiyolojik düzeyde, beyin belirsizliği azaltmak ve öngörülebilirliği artırmak için top-down (yukarıdan-aşağıya) işlemleme mekanizmalarını çalıştırır; bu da algısal filtreleme ve teyit yanlılığı (confirmation bias) aracılığıyla kişinin kendi öngörüsünün mimarı olmasına yol açar.
Etimoloji
İngilizce 'self' (kendi) + 'fulfilling' (gerçekleştiren/dolduran) ve 'prophecy' (kehanet, Latince 'prophetia', Yunanca 'propheteia' [peygamberlik etme, önceden bildirme]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Pygmalion etkisi ile sıklıkla karıştırılır; Pygmalion etkisi özellikle başkalarının (öğretmen veya lider) yüksek veya düşük beklentilerinin kişinin performansını etkilemesini ifade eden daha spesifik bir alt kategoridir. Plasebo etkisi ise bilişsel bir beklentinin nörobiyolojik ve fizyolojik yanıtları tetiklemesiyle ilgilidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Pygmalion Etkisi
Pygmalion Etkisi
Pygmalion Effect
Bir otorite figürünün veya üstün kişinin bir bireyden yüksek başarı beklentisi içine girmesinin, o bireyin performansını gerçekten artırmasıyla sonuçlanan öz-doğrulayan kehanet biçimi.
İncele
Beklenti Etkisi
Beklenti Etkisi
Expectancy Effect
Bir bireyin kendi davranışı veya başkasının davranışı hakkındaki önsel beklentilerinin, fiili davranışı istem dışı olarak şekillendirmesi ve kehanetin gerçekleşmesini sağlaması olgusu.
İncele