Kilit Ve Anahtar Teorisi
Lock-and-key Theory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Psikofarmakolojide, belirli bir antidepresan molekülünün sadece belirli bir nörotransmitter reseptörünün bağlanma bölgesine tam olarak oturması ve başka hiçbir molekülün o anahtarı çevirememesi bu teorinin en net klinik karşılığıdır.
Derin Analiz
Kilit ve anahtar teorisi, farmakoloji, nörobilim ve moleküler biyolojide reseptör-ligant etkileşimlerini açıklamak için temel bir model olarak ortaya çıkmıştır. Nörotransmitterlerin postsinaptik reseptörlere bağlanması veya enzimlerin substratlarıyla etkileşimi bu çerçevede değerlendirilir. Moleküler düzeyde, bu etkileşimin mutlak bir katılık içermediği, daha sonra 'indüklenmiş uyum' (induced fit) modelleriyle esnetildiği bilinmektedir. Ancak bilişsel ve davranışsal bilimlerde bu kavram, iki soyut bilişsel yapının ya da uyarıcı-tepki eşleşmesinin birbirini kusursuz bir şekilde tamamladığı durumları modellemek için analojik olarak kullanılır.
Etimoloji
İngilizce 'lock' (asma kilit, Eski İngilizce 'loc') ve 'key' (anahtar, Eski İngilizce 'cæg') kelimelerinin birleşiminden oluşan analojik bir terimdir. Yapısal uyum prensibini ifade eder.
Karıştırmayın
İndüklenmiş uyum modeli (induced fit model) ile karıştırılır; kilit ve anahtar modelinde yapıların katı ve önceden şekillenmiş olduğu varsayılırken, indüklenmiş uyum modelinde reseptör moleküler bağlanma sırasında esneklik gösterir.