Kimlik Statüsü Modeli
İdentity Status Model
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
18 yaşındaki üniversite birinci sınıf öğrencisi Deniz, ailesinin ısrarına rağmen tıp fakültesinden ayrılıp felsefe ve sosyoloji dersleri almaya başlar; farklı yaşam tarzlarını aktif olarak dener ve sorgular (keşif). Ancak henüz net bir mesleki veya dünya görüşü kariyerine tam anlamıyla imza atamamıştır (bağlanma eksikliği). Marcia'nın modeli bağlamında Deniz şu an 'moratoryum' statüsündedir. Birkaç yıl süren bu aktif araştırma evresinin ardından kendi süzgecinden geçirdiği değerlere bağlanarak 'kimlik kazanımı' statüsüne geçiş yapması beklenir.
Derin Analiz
Kimlik statüsü modeli, Erik Erikson’ın psikososyal gelişim kuramındaki 'kimlik kazanımına karşı kimlik karmaşası' evresini ampirik olarak somutlaştırmak amacıyla James Marcia tarafından geliştirilmiştir. Model, iki temel psikolojik sürece dayanır: 'keşif' (exploration/crisis - alternatiflerin aktif olarak araştırılması) ve 'bağlanma' (commitment - mesleki, ideolojik veya kişisel değerlere adanma). Bu iki boyutun varlığı veya yokluğu, bireyin dört farklı kimlik statüsünden birinde yer aldığını gösterir: Kimlik Kazanımı (yüksek keşif, yüksek bağlanma), Moratoryum (yüksek keşif, düşük/yok bağlanma), ipotekli kimlik (düşük keşif, yüksek bağlanma - çoğunlukla ebeveyn figürlerinin dayattığı rollerin içselleştirilmesi) ve Dağınık kimlik (düşük keşif, düşük bağlanma). Bilişsel ve duygusal olgunlaşma seyrinde, model ideal olarak moratoryumdan kimlik kazanımına doğru dinamik bir ilerleme öngörür. Bu süreç, bireyin içsel özsaygı dengesini, otonomisini ve stresle başa çıkma kapasitesini doğrudan belirler.
Etimoloji
Latince 'identitas' (aynılık, kimlik) ve 'status' (durum, konum) kelimelerinin birleşimiyle türetilmiş olup James Marcia tarafından Erikson'ın teorik temelleri üzerine inşa edilmiştir.
Karıştırmayın
Erikson'ın 'kimlik karmaşası' kavramı ile sıklıkla karıştırılır; karmaşa genel psikososyal evreyi tanımlarken, kimlik statü modeli bu evrenin içindeki operasyonel ve ölçülebilir yapıları (keşif ve bağlanma kombinasyonlarını) kategorize eder.