Kronosistem
Chronosystem
Tanım
Ekolojik sistemler kuramında, bireyin gelişimi üzerinde zaman içinde meydana gelen değişimleri ve süreklilikleri kapsayan çevresel katmandır.
Örnek Vaka / Uygulama
1980'lerde çocukluk dönemi geçiren bir birey ile akıllı telefon çağında doğan bir çocuğun bilişsel ve sosyal gelişim süreçlerindeki farklılıklar, kronosistemin tarihsel zaman boyutuna somut bir örnektir. Benzer şekilde, ebeveynlerin ergenlik dönemindeyken boşanması (normatif olmayan geçiş) ile emeklilik yaşındaki bir bireyin eşini kaybetmesi kronosistemsel olaylar olarak bireyin psikolojik adaptasyonunu kökten biçimlendirir.
Derin Analiz
Urie Bronfenbrenner'ın Ekolojik Sistemler Teorisi'nin en dış halkasını veya zamansal boyutunu oluşturan kronosistem, insan gelişiminin statik olmadığını, aksine tarihsel ve biyografik bir zaman ekseni üzerinde aktüelleştiğini savunur. Bu boyut; bireyin yaşam seyri boyunca karşılaştığı normatif geçişleri (okul başlangıcı, evlilik, emeklilik), normatif dışı olayları (boşanma, ani ekonomik krizler, piyango kazanımı) ve bu olayların kümülatif etkilerini inceler. Sadece bireysel yaşam boyu (ontogenetik zaman) değişiklikleri değil, aynı zamanda sosyokültürlerin ve tarihsel dönemlerin (örn. dijital çağın doğuşu, pandemiler, ekonomik buhranlar) insan psişesi ve davranış kalıpları üzerindeki dönüştürücü gücünü merkeze alır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'chronos' (zaman) ve 'systema' (düzenlenmiş bütün, sistem) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Mikrosistem (bireyin doğrudan etkileşimde bulunduğu anlık çevre) ve ekosistem (bireyin doğrudan içinde bulunmadığı ancak gelişimini dolaylı etkileyen yapılar) kavramlarıyla karıştırılır; kronosistem ise bu yapıların sabit bir mekân olmadığını, aksine zaman içinde evrildiğini ve değiştiğini inceler.
Keşfetmeye Devam Edin
Mikrosistem
Mikrosistem
Microsystem
Bireyin doğrudan etkileşim içinde olduğu; aile, okul, akran grubu ve iş yeri gibi en yakın çevresel katmanı tanımlayan ekolojik sistemler teorisi kavramıdır.
İncele
Makrosistem
Makrosistem
Macrosystem
Ekolojik sistemler kuramında, gelişmekte olan bireye en uzak konumda bulunan ancak diğer tüm sistemleri dolaylı veya doğrudan kuşatan; geniş toplumun değerlerini, geleneklerini ve sosyokültürel özelliklerini içeren çevresel etki katmanıdır.
İncele