Ekosistem
Ecosystem / Exosystem
Tanım
🔹 1. (ecosystem):
Farklı türlerden bireylerin oluşturduğu biyolojik topluluk ile onların fiziksel çevrelerinin etkileşiminden doğan, kendi kendine yeterli ve karşılıklı bağımlılığa dayalı işlevsel birim.
🔹 2. (exosystem):
Urie Bronfenbrenner'ın ekolojik sistemler kuramında, bireyin doğrudan içinde yer almadığı ancak gelişim bağlamını dolaylı olarak etkileyen toplumsal yapılar ve çevre.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (ecosystem): Yoğun bir orman ekosisteminde kurt popülasyonunun azalması, otçul hayvanların aşırı çoğalmasına ve bitki örtüsünün tahrip olmasına yol açarak nihayetinde nehir yataklarının erozyona uğramasına neden olan zincirleme bir çevresel değişim dalgası başlatır. 🔹 2. (exosystem): Yedi yaşındaki bir çocuğun anne ve babasının çalıştığı fabrikanın mesai saatleri ve esnek çalışma hakları doğrudan çocukla ilgili görünmese de, ebeveynlerin eve yorgun ya da erken gelmesi, çocukla kurdukları etkileşimin niteliğini belirler. Burada fabrikanın yönetim politikaları, çocuk için tipik bir exosistem (dış sistem) örneğidir.
Derin Analiz
🔹 1. (ecosystem):
Ekolojik ve sistem teorisi bağlamında ekosistem, canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) bileşenlerin sürekli bir madde ve enerji akışı içinde denge kurduğu karmaşık bir adaptif sistemdir. Davranış bilimleri ve çevresel psikoloji perspektifinden bakıldığında, insan ve hayvan davranışları yalnızca içsel nörobiyolojik süreçlerle değil, içinde bulunulan bu ekosistemsel ağın sunduğu kaynaklar, stres faktörleri ve sosyal-ekolojik kısıtlamalarla doğrudan şekillenir. Sistemdeki herhangi bir parametrenin (örneğin besin kaynaklarının azalması ya da yırtıcı baskısının artması) değişmesi,homeostatik mekanizmaları tetikleyerek tüm ağ boyunca yayılan kaskad etkiler yaratır.
🔹 2. (exosystem):
Gelişimsel psikolojide exosistem (ekosistem), bireyin aktif bir katılımcı olmadığı ancak bu alanlarda alınan kararların ve yaşanan süreçlerin bireyin mikrosistemdeki deneyimlerini (örneğin aile veya okul ortamı) doğrudan etkilediği dış katmanları kapsar. Örneğin ebeveynin iş yeri politikaları, yerel yönetim kararları, toplu taşıma ağları veya kitle iletişim araçları bu kategoriye girer. Birey bu yapılarla yüz yüze etkileşim kurmaz; ancak bu yapıların işleyiş biçimi, bireyin gelişim yörüngesini biçimlendiren güçlü dolaylı mekanizmalar üretir. Urie Bronfenbrenner'ın ekolojik modelinde insan gelişimini çok katmanlı ve iç içe geçmiş bağlamlar bütünü olarak ele almanın temel araçlarından biridir.
Etimoloji
🔹 1. (ecosystem):
Antik Yunanca 'oikos' (ev, yaşam alanı) + 'systema' (bir araya getirilmiş bütün, düzen) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (exosystem):
Yunanca 'exo' [dış, dışarıda] + 'systema' [düzenli bütün, sistem] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (ecosystem):
Biyom (benzer iklim koşullarını paylaşan geniş coğrafi bölgeleri kapsar, tekil etkileşim ağlarından daha büyüktür) ve Habitat (yalnızca bir organizmanın yaşadığı fiziksel adresi tanımlar, ekosistem ise canlı-cansız tüm işlevsel ilişkileri içerir).
🔹 2. (exosystem):
Mikrosistem ile karıştırılır; mikrosistem bireyin doğrudan etkileşimde bulunduğu yüz yüze ortamlardır (okul, aile), exosistem ise bireyin içinde bulunmadığı ancak onu etkileyen dış yapılardır.
Keşfetmeye Devam Edin
Biyosfer
Biyosfer
Biosphere
Dünya üzerinde canlı organizmaların bulunduğu, atmosferin
İncele
Mikrosistem
Mikrosistem
Microsystem
Bireyin doğrudan etkileşim içinde olduğu; aile, okul, akran grubu ve iş yeri gibi en yakın çevresel katmanı tanımlayan ekolojik sistemler teorisi kavramıdır.
İncele
Mezosistem
Mezosistem
Mesosystem
Urie Bronfenbrenner'ın ekolojik sistemler kuramında, bireyin doğrudan etkileşimde bulunduğu iki ya da daha fazla mikro sistem (örneğin aile ve okul) arasındaki etkileşimleri ve bağları kapsayan katmandır.
İncele
Makrosistem
Makrosistem
Macrosystem
Ekolojik sistemler kuramında, gelişmekte olan bireye en uzak konumda bulunan ancak diğer tüm sistemleri dolaylı veya doğrudan kuşatan; geniş toplumun değerlerini, geleneklerini ve sosyokültürel özelliklerini içeren çevresel etki katmanıdır.
İncele