Lucifer Etkisi
Lucifer Effect
Tanım
Ahlaki açıdan sağlam bireylerin bile, yozlaştırıcı ve baskın sosyal bağlamlar ile kurumsal yapılarca yönlendirilerek yıkıcı veya etik dışı davranışlar sergileme eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Stanford Hapishane Deneyi'nde olduğu gibi, normal şartlarda şiddet eğilimi olmayan sıradan üniversite öğrencilerinin, kendilerine verilen 'gardiyan' veya 'mahkum' rollerinin getirdiği çevresel baskı ve kurumsal otorite altında kısa sürede sadist veya ağır psikolojik travma yaşayan bireylere dönüşmesi.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve klinik perspektiften bakıldığında Lucifer Etkisi, insan davranışının belirleyicisinde dispositional (kişilik temelli) faktörlerin karşısına situasyonel (durumsal) güçleri yerleştirir. Philip Zimbardo tarafından kavramsallaştırılan bu olgu, bireysel ahlakın veya karakter bütünlüğünün, totaliter, anonimleştirici veya hiyerarşik ortamlarda ne denli kırılgan olduğunu gösterir. Durumsal baskı, bireyin bilişsel süzgecini devre dışı bırakarak rol asimilasyonuna, itaate ve nihayetinde kötülüğün sıradanlaşmasına yol açar.
Etimoloji
Latince 'lux' (ışık) ve 'ferre' (taşımak) kelimelerinin birleşiminden türetilen 'Lucifer' (Işık getiren/Sabıka Yıldızı) isminden ve bunun Hristiyan mitolojisindeki düşmüş melek arketipinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İtahat (Obedience) ve Uyma (Conformity) ile sıklıkla karıştırılır; ancak Lucifer etkisi sadece otoriteye boyun eğmeyi değil, çevresel bağlamın bireyin tüm etik kimliğini radikal ve kalıcı bir şekilde dönüştürmesini ifade eder.