Özerkliğe Karşı Utanç Ve Kuşku
Autonomy Versus Shame And Doubt
Tanım
Erikson'un psikososyal gelişim kuramının 1 buçuk ila 3 yaşları arasındaki ikinci evresi olup, çocuğun bağımsızlık kazanma çabası ile aşırı kısıtlayıcı ebeveyn tutumlarının yarattığı yetersizlik hissi arasındaki çatışmayı tanımlar.
Örnek Vaka / Uygulama
İki buçuk yaşındaki bir çocuğun kaşığını tutup kendi başına yemek yeme ısrarına ebeveynin izin vermesi ve dökülenlere tahammül etmesi özerklik gelişimini destekler. Sürekli 'beceremezsin, kirletirsin' diyerek kaşığın ebeveyn tarafından zorla alınması ise çocukta utanç ve kendi yeterliliğine dair derin bir kuşku tetikler.
Derin Analiz
Bu evre, çocuğun motor ve bilişsel becerilerinin hızla geliştiği, özellikle sfinkter kontrolünün (tuvalet eğitimi) kazanılarak irade üzerinde ilk kez somut bir denetim kurulduğu dönemdir. Birey, kendi kararlarını alma ve çevresini keşfetme konusunda özerklik (autonomy) geliştirmeye çalışır. Eğer bakım verenler çocuğun kendi hızında gelişimine izin verirse, bireyde öz-güven ve öz-yeterlik temelleri atılır. Buna karşın, ebeveynlerin aşırı eleştirel, korumacı ya da tutarsız yaklaşımları, çocuğun kendi bedenini ve eylemlerini kontrol etme kapasitesinden şüphe duymasına ve benliğine yabancılaşarak utanç (shame) duymasına yol açar. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, prefrontal korteksin ve limbik sistemin regülasyon kapasitesinin sosyal çevreyle etkileşim içinde kalibre olduğu kritik bir dönemdir.
Etimoloji
Antik Yunanca 'autonomia' [kendi yasasına göre yaşama, bağımsızlık; 'autos' (kendi) + 'nomos' (kural, yasa)] ve Germen kökenli 'shame' [utanç] ile Eski İngilizce 'twēotan' [kuşku duymak] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Güvene Karşı Güvensizlik (birinci evre olup temel varoluşsal güvenle ilgilidir; bu evre ise irade ve motor kontrol üzerine kuruludur) ve Girişkenliğe Karşı Suçluluk (daha ileri bir yaş grubu olan okul öncesi dönemi kapsar ve amaç odaklı eylemleri hedefler).