Serbest Radikal
Free Radical
Tanım
Dış yörüngesinde en az bir eşleşmemiş elektron bulunduran, bu nedenle son derece reaktif olan ve hücresel yapılarda zincirleme oksidatif hasara yol açabilen atom veya moleküler yapı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun stres ve yaşlanma sürecindeki bir bireyin beyninde artan metabolik aktivite, mitokondrilerde aşırı miktarda serbest radikal üretimine neden olur. Bu reaktif moleküller nöronların hücre zarındaki lipid tabakasını oksidatif hasara uğratarak sinaptik ileti verimliliğini düşürür ve uzun vadede nörodejeneratif yıpranmayı hızlandırır.
Derin Analiz
Biyolojik psikoloji ve nörobiyoloji bağlamında serbest radikaller, oksidatif stres mekanizmalarının merkezinde yer alır. Normal metabolik süreçlerin (örneğin mitokondriyal solunum) kaçınılmaz bir yan ürünü olarak ortaya çıkarlar. Dış yörüngelerindeki kararsız elektronu dengelemek için çevrelerindeki lipidlerden, proteinlerden ve nükleik asitlerden elektron çalarak moleküler düzeyde yıkıcı zincirleme reaksiyonlar başlatırlar. Nöronal membranlardaki doymamış yağ asitlerinin bu yolla peroksidasyona uğraması, nöronal işlev bozukluklarına, nörodejeneratif süreçlere ve yaşlanma biyolojisine doğrudan zemin hazırlar. Antioksidan savunma sistemleri bu reaktif türleri nötralize etmekle görevlidir; ancak sistemik denge bozulduğunda hücresel hasar kaçınılmaz hale gelir.
Etimoloji
İngilizce 'free' (serbest, bağımsız) ve Latince 'radix' (kök) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; kimyasal bağlamda kök veya baz yapı anlamına gelen radikal kavramının eşleşmemiş elektron taşıyan serbest formunu ifade eder.
Karıştırmayın
Antioksidanlar (serbest radikalleri nötralize eden koruyucu moleküllerdir) ve Reaktif Oksijen Türleri [ROT] (serbest radikalleri de içeren daha geniş bir oksijen türevli reaktif molekül sınıfıdır).