Sözcüksel Hipotez
Lexical Hypothesis
Tanım
Bireyler arası belirgin ve önemli kişilik farklarının zamanla doğal dilin sözlük hazinesine kodlanacağını öne süren temel kişilik psikolojisi varsayımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Kişilik araştırmacıları, İngilizce sözlükteki tüm sıfatları tarayarak 18.000'den fazla kişilik tanımlayıcı kelime belirlemiştir. Bu kelimeler eş anlamlılar temelinde gruplandırıldığında ve geniş örneklemler üzerinde faktör analizine tabi tutulduğunda, bireylerin birbirini değerlendirirken kullandığı temel boyutların (Beş Faktör) dilsel izdüşümleri istatistiksel olarak elde edilmiştir.
Derin Analiz
Sözcüksel hipotez, kişilik psikolojisinde bireysel farklılıkların doğasını anlamak için dildeki sıfat ve tanımlayıcıların analiz edilmesini sağlayan metodolojik temeldir. İlk kez 1884 yılında Francis Galton tarafından ortaya atılan bu yaklaşım, Gordon Allport ve Henry Odbert'in 1936'daki çalışmalarıyla ampirik bir zemine oturmuş, Raymond Cattell ve sonrasında Goldberg ile Costa & McCrae'nin Beş Faktör Kişilik Kuramı'na (Big Five) giden yolu açmıştır. Temel varsayım, bir topluluk için sosyal ve biyolojik açıdan önem taşıyan kişilik özelliklerinin, evrimsel süreçte o dilin kelime dağarcığında tek bir sözcükle temsil edilmeye başlandığı yönündedir. Dil, insan etkileşimlerinin bir arşivi işlevi görür; bu arşivin faktör analiziyle taranması, insan kişiliğinin evrensel taksonomisini ortaya çıkarır.
Etimoloji
İngilizce 'lexical' (sözcüğe, kelime hazinesine ait, Yunanca 'lexikos' [sözcük, ifade]) ve 'hypothesis' (varsayım, Yunanca 'hypo-' [altında] + 'thesis' [öne sürme, yerleştirme]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kişilik envanterleri veya psikometrik testlerle sıklıkla karıştırılır; ancak sözcüksel hipotez bir test geliştirme yöntemi değil, kişiliğin yapı taşlarının dilde temsil edildiğini savunan epistemolojik ve metodolojik bir yaklaşımdır.