Tutumların İşlevsel Yaklaşımı
Functional Approach To Attitudes
Tanım
Tutumların, bireylerin psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak üzere belirli işlevler (fayda, değer ifadesi, ego savunması vb.) hizmet etmek amacıyla oluşturulduğunu savunan teorik çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
Sigarayı bırakma kampanyasında, bazı bireyler için sigara içmek sosyal gruba uyum sağlama (sosyal-uyum işlevi) sağlarken, bazıları için stresle başa çıkma aracıdır (ego-savunmacı işlev). İşlevsel yaklaşımı benimseyen bir klinik psikolog, hastanın sigara tutumunun hangi işlevi karşıladığını saptamadan genel bir müdahale yapmaz; bunun yerine doğrudan o spesifik psikolojik ihtiyacı karşılayacak alternatif bilişsel ve davranışsal stratejiler geliştirir.
Derin Analiz
Sosyal psikolojide Katz ve Smith gibi öncü teorisyenlerin temellerini attığı bu yaklaşım, bireyin tutumlarını salt bilişsel bilgi depoları olarak değil, dinamik psikolojik araçlar şeklinde konumlandırır. Bu perspektife göre, bir tutumun değiştirilmesi veya davranışa dönüşme tutarlılığı (attitude-behavior consistency), ancak o tutumun hizmet ettiği temel psikolojik işlevin anlaşılması ve hedeflenmesiyle mümkündür. Örneğin, faydacı bir işlev gören tutum ödül-ceza dengesine dayanırken, ego-savunmacı işlev anksiyeteyi azaltmaya odaklanır. Nöropsikolojik düzeyde, bu işlevsel farklılaşma, limbik sistemin duygu düzenleyici devreleri ile prefrontal korteksin karar alma ve değer biçme ağları arasındaki entegre aktivasyon süreçleriyle koordinedir.
Etimoloji
Latince 'functio' [yerine getirme, icra etme] fiilinden türetilen fonksiyon sözcüğü ile Yunanca 'pros-/'ap-, Latinised 'appositio' kökünden gelen yaklaşım terimlerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Beklenti-Değer Teorisi (Expectancy-Value Theory) ile sıklıkla karıştırılır; ancak beklenti-değer teorisi özgül inançların ağırlıklı toplamına odaklanırken, işlevsel yaklaşım tutumun arkasındaki motivasyonel amaca ve psikolojik gereksinime odaklanır.