Yalan Ölçeği
Lie Scale
Tanım
Kişilik envanterlerinde, katılımcının test maddelerini ne kadar dürüst yanıtladığını veya kendisini bilinçli/bilinçdışı olarak sosyal açıdan arzu edilir biçimde gösterip göstermediğini saptayan geçerlilik alt testidir.
Örnek Vaka / Uygulama
İşe alım sürecinde psikolojik değerlendirmeye tabi tutulan bir aday, kendisini ideal bir çalışan olarak göstermek amacıyla sabıka veya disiplin geçmişine dair olumsuz ifadeleri reddederken, yalan ölçeğindeki 'Hiç kimseye karşı öfke hissetmediği' yönündeki aşırı idealist maddelere de 'evet' yanıtı verir. Ölçek, bu iki çelişkili veya gerçek dışı uç beyanı yakalayarak profilin manipüle edildiğini tespit eder.
Derin Analiz
Psikometride öz bildirim (self-report) araçları, bireylerin kendi tutum ve davranışlarını değerlendirmesine dayandığı için sıklıkla yanıltıcı beyan tehdidiyle karşı karşıyadır. Yalan ölçekleri, MMPI gibi geniş ölçekli klinik envanterlerde, istatistiksel olarak nadir görülen ancak sosyal olarak fazlasıyla erdemli kabul edilen beyanları (örneğin, 'Asla yalan söylemem' ya da 'Hiç pişmanlık duymadım') tarar. Katılımcının bu tür uç ve imkansız durumlara verdiği tutarsız yanıtlar, protokolün geçersizliğine veya savunmacı bir yanıt eğilimine (response bias) işaret eder.
Etimoloji
İngilizce 'lie' (yalan, gerçeğe aykırı beyan) ve 'scale' (ölçek, derecelendirme aracı) kelimelerinin birleşiminden oluşan psikometrik bir terimdir.
Karıştırmayın
Sosyal Arzu Edilirlik Ölçeği (Social Desirability Scale) ile sıklıkla karıştırılır; sosyal arzu edilebilirlik daha geniş bir kültürel uyum ve onaylanma ihtiyacını ölçerken, yalan ölçeği doğrudan test protokolünü manipüle etme ve kasıtlı dürüst dışı yanıt verme eğilimini hedefler.