Yöngüdüm
Navigation
Tanım
Bir organizmanın çevresinde yolunu bulmasını, rotasını tayin etmesini ve hedef noktasına ulaşmasını sağlayan bilişsel ve duyusal mekanizmaların bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında yapılan bir Morris Su Labirenti (Morris Water Maze) deneyinde, kemirgenin bulanık su içerisindeki gizli platformu bulabilmesi için havuzun etrafındaki dışsal görsel işaretleri (duvardaki geometrik şekiller) kullanarak bir zihinsel harita oluşturması ve bu doğrultuda yöngüdüm gerçekleştirmesi tipik bir örnektir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve nöropsikoloji bağlamında yöngüdüm, sadece mekanik bir yer değiştirme değil, çevresel ipuçlarının (landmark) işlenmesi, uzamsal bellek (spatial memory) sistemlerinin aktive edilmesi ve zihinsel haritaların (cognitive maps) oluşturulması süreçlerini kapsayan karmaşık bir üst-bilişsel işlevdir. Nöral düzeyde, hipokampustaki yer hücreleri (place cells) ve entorhinal korteksteki konum hücreleri (grid cells), organizmanın uzaydaki koordinat sistemini kodlar. İki temel stratejiyle yürütülür: İşaret bazlı navigasyon (pilotage) ve ölü hesaplama (dead reckoning / path integration). Birincisi dışsal görsel, işitsel veya kokusal çevresel işaretlere dayanırken, ikincisi içeriden gelen kinestetik ve vestibüler geri bildirimlerle kat edilen mesafenin ve yönün anlık olarak hesaplanmasını gerektirir.
Etimoloji
Latince 'navigare' (gemi ile gitmek, deniz yolculuğu yapmak) fiilinden türetilmiş olup, 'navis' (gemi) ve 'agere' (sürmek, yönlendirmek) köklerinin birleşiminden evrilmiştir.
Karıştırmayın
Keşif (Exploration) ile karıştırılabilir; keşif, çevrenin belirli bir hedef olmaksızın tanınması ve öğrenilmesi süreciyken, yöngüdüm açık bir hedef veya homeostatik bir merkeze ulaşma amacı güder.