Aile Benzerliği
Family Resemblance
Tanım
Bir kategorideki nesne veya olguların tümünde ortak olan tek bir özellik bulunmasa bile, birbirleriyle örtüşen ve zincirleme bağlar oluşturan ortak özellikler ağı sayesinde aynı kategori altında gruplanabilmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirmede 'depresyon' tanısı koyarken, DSM-5 kriterlerini inceleyen bir klinisyen bu duruma bizzat tanık olur. İki farklı hastaya majör depresyon teşhisi konulabilir ancak hastaların semptom örtüşmesi sıfıra yakın olabilir (Birinci hastada uykusuzluk ve kilo kaybı varken, ikincisinde aşırı uyuma ve kilo alımı vardır; ortak tek payda çökkün duygudurumdur). Aile benzerliği modeli, bu hastaların neden aynı kategoride değerlendirildiğini ve klinik heterojenliği mekanistik olarak açıklar.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve kategorizasyon çalışmalarında, klasik Aristotelesçi 'gerekli ve yeterli koşullar' paradigmasının çöküşünü simgeleyen kritik bir kavramdır. Klasik yaklaşım bir kategorinin üyelerinin ortak bir özü paylaşması gerektiğini savunurken, Ludwig Wittgenstein'ın öne sürdüğü bu model, kategorizasyonun tıpkı bir aile bireylerinin fiziksel özellikleri gibi (kiminin burnu, kiminin göz rengi benzer) örtüşen nitelikler kümesine dayandığını gösterir. Örneğin 'oyun' kavramını ele alalım; tahta oyunları, top oyunları ve kart oyunları arasında hepsinde birden ortak olan tek bir özellik bulamazsınız, ancak aralarında çapraz bağlar mevcuttur. Bilişsel psikolojide prototip teorisinin temelini oluşturur; kategori üyeleri prototip merkeze ne kadar yakınsa, o kadar yüksek aile benzerliği sergiler.
Etimoloji
Latince 'familia' (hane halkı, soy) ve 'resemblance' (benzerlik, andırma) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; felsefi kökenini Ludwig Wittgenstein'ın Almanca 'Familienähnlichkeit' kavramından alır.
Karıştırmayın
Klasik kategori tanımı (negentropik ortak özellik varsayımı) ile sıklıkla karıştırılır; klasik modelde tüm üyeler ortak bir özü paylaşmak zorundayken, aile benzerliğinde mutlak ortak özellik zorunluluğu yoktur.
Keşfetmeye Devam Edin
Kategorizasyon
Categorization
Nesnelerin, olayların, bireylerin veya deneyimlerin ortak özellikler temelinde sınıflara ayrılması ve farklı sınıflardan ayırt edilmesi bilişsel süreci.
İncele
Bilişsel Esneklik
Cognitive Flexibility
Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir.
İncele