Aktivasyon Etkisi
Activational Effect
Tanım
Hormonların yetişkin organizmalarda geçici fizyolojik değişimlere veya kısa süreli davranış kalıplarına yol açan anlık etkisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bahar aylarında erkek ötücü kuşların kan dolaşımındaki testosteron seviyesinin ani bir şekilde yükselmesi, territorial savunma agresyonunu ve çiftleşme gösterilerini derhal tetikler; hormon seviyesi azaldığında bu davranışlar da sönümlenir.
Derin Analiz
Endokrinoloji ve davranışsal nörobiyoloji kesişiminde yer alan bu kavram, halihazırda organize olmuş nöral devrelerin belirli çevresel uyaranlar veya hormonal dalgalanmalar (örneğin testosteron veya östrojen dalgalanmaları) sonucunda tetiklenmesini ifade eder. Organizmanın gelişimsel süreçlerinde kalıcı yapısal değişiklikler yaratan 'organizasyonel etki'nin aksine, aktivasyon etkileri geri dönüşümlüdür ve hormon seviyesi düştüğünde veya ortadan kalktığında gözlenen davranışsal çıktı da genellikle normale döner. Nöronal reseptörlerin anlık modülasyonu ve sinaptik iletinin bu süreçteki rolü, davranışın esnekliğini belirler.
Etimoloji
Latince 'activus' (faal, etkin) kökünden türetilen 'activation' (etkinleştirme) kelimesi ile Latince 'effectus' (sonuç, icra) kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Organizasyonel etki ile sıklıkla karıştırılır; temel fark, organizasyonel etkinin prenatal veya neonatal dönemde kalıcı ve yapısal sinir ağı değişiklikleri yaratması, aktivasyon etkisinin ise yetişkinlikte geçici ve durumsal olmasıdır.