Apomorfin
Apomorphine
Tanım
Seçici olmayan bir dopamin agonisti olan, Parkinson hastalığındaki diskinezi ve motor kilitlenmelerin tedavisinde kullanılan güçlü bir farmakolojik ajandır.
Örnek Vaka / Uygulama
On yıldır Parkinson hastası olan 68 yaşındaki bir birey, oral levodopa tedavisinin artık gün içinde öngörülemez motor donma ataklarına (off dönemleri) yol açması nedeniyle klinik değerlendirmeye alınır. Nörolog, hastanın ani kilitlenme anlarını hızla bertaraf edebilmesi için subkütan apomorfin kalemi (enjeksiyonu) reçete eder; uygulama sonrasında hasta yaklaşık 10-15 dakika içinde motor kapasitesini yeniden kazanarak hareket edebilir hale gelir.
Derin Analiz
Apomorfin, yapısal olarak morfin türevi olmasa da, farmakodinamik profilinde özellikle postsinaptik D2 benzeri dopamin reseptörleri üzerinde agonist etki gösterir. Siyah noktadan (substantia nigra) striatuma uzanan dopaminerjik yolların dejenerasyonuna bağlı gelişen Parkinson hastalığında, intermitent subkütan enjeksiyonlar veya sürekli infüzyon pompalarıyla uygulanarak 'on-off' dalgalanmalarının ve ciddi diskinezilerin yönetilmesinde kritik bir rol üstlenir. Opioid reseptörleri üzerinde bilinen bir afinitesi bulunmamakla birlikte, kemoreseptör tetikleme bölgesini (CTZ) doğrudan uyararak güçlü bir emetik (kusturucu) etki ortaya çıkarır; bu özellik geçmişte toksisite yönetiminde kullanımını sağlamıştır. Farmakokinetik olarak yüksek ilk geçiş etkisine sahip olduğundan oral yoldan biyoyararlanımı düşüktür; bu nedenle parenteral veya sublingual uygulama yolları tercih edilir.
Etimoloji
Yunanca 'apo-' [uzaklaşma, türetilmiş] + 'morfin' [morfin alkaloidi, uyku tanrısı Morpheus'tan] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; morfinin ısı ve asitle muamele edilmesiyle elde edilmesine atfeder.
Karıştırmayın
Morfin ile opioid reseptör etkileşimi ve kimyasal iskelet yönünden karıştırılır; ancak apomorfin bir opioid değil, dopaminerjik sistem üzerinden etki eden bir agonisttir.