Bağımlılık Yapıcı Davranış
Addictive Behavior
Tanım
Bir maddenin kötüye kullanımına veya bağımlılılığına bağlı olan, bireyin yaşamını domine eden, sıklıkla saplantılı ve yıkıcı nitelikteki eylemlerdir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirmede, alkol bağımlılığı olan bir bireyin ailesinden ve işinden elde ettiği finansal kaynakları alkol temin etmek için tüketmesi, işe gitmemeyi göze alması ve alkolü bulabilmek adına yasal riskler içeren eylemlerde bulunması addictive behavior paternine doğrudan bir örnektir.
Derin Analiz
Bağımlılık yapıcı davranışlar, mezolimbik dopaminerjik yolağın kronik ve patolojik aktivasyonuyla karakterizedir. Nörobiyolojik düzeyde, nükleus akkumbens ve ventral tegmental alan arasındaki ödül devresinin bu uyaranlarla aşırı uyarılması, prefrontal korteksin dürtü kontrolü ve karar verme mekanizmalarını zayıflatır. Bu durum, bireyin anlık pekiştireçlere yönelmesini ve uzun vadeli olumsuz sonuçları göz ardı etmesini tetikler. Klinik pratikte bu davranışlar, hem kimyasal maddelere (örn. alkol, opioidler) duyulan bağımlılıkların sürdürülmesinde (madde arama, yasa dışı eylemler) hem de kumar veya aşırı yeme gibi davranışsal bağımlılıklarda ortak bir payda olarak gözlemlenir.
Etimoloji
Latince 'addicere' (bağlı kılmak, borç karşılığı köleleştirmek, hüküm giymek) fiilinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) kapsamındaki kompulsiyonlar ile sıklıkla karıştırılır. OKB'deki kompulsiyonlar anksiyeteyi azaltmak için yapılan ego-distonik (kişiye rahatsızlık veren) ritüellerken, bağımlılık yapıcı davranışlar haz arayışı (ego-sintonik) ile başlar ve zorlantıya dönüşür.