Bearnez Sosu Etkisi
Sauce Béarnaise Effect
Tanım
Bireyin yeni veya belirli bir yiyeceği tükettikten kısa süre sonra hastalanması durumunda, hastalığın gerçek sebebinden bağımsız olarak o yiyeceğe karşı kalıcı bir koşullu tat kaçınması geliştirmesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Kişinin akşam yemeğinde ilk kez mantar soslu biftek yedikten altı saat sonra gıda zehirlenmesi geçirmesi durumunda, zehirlenmenin asıl sebebi gün içinde tükettiği bozulmuş bir deniz ürünü olsa bile, bireyin mantar sosunun kokusunu aldığında dahi şiddetli mide bulantısı yaşaması ve bu sostan ömür boyu kaçınması.
Derin Analiz
Bu fenomen, klasik koşullanmanın en güçlü ve dirençli örneklerinden birini teşkil eder. Seligman'ın hazırlıklılık (preparedness) kuramı çerçevesinde değerlendirildiğinde, türlerin hayatta kalma mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Biyolojik olarak insan ve diğer memeliler, potansiyel zehirli maddelere karşı tek denemeli öğrenme (single-trial learning) kapasitesiyle donatılmıştır. Uyarıcı (tat) ile tepki (mide bulantısı) arasında saatler inisiyatif geçse bile, beyin bu iki olayı eşleştirmeye programlanmıştır. Bu süreçte kortikal tat algısı ile limbik sistemdeki (özellikle amigdala ve insüla) visceral alarm devreleri arasında kalıcı bir nöronsal eşleşme gerçekleşir.
Etimoloji
Fransızca 'sauce béarnaise' [Béarn bölgesine atfedilen tereyağı, yumurta sarısı ve sirke bazlı sos] ve İngilizce 'effect' [etki, netice] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Koşullu Tat Kaçınması
Koşullu Tat Kaçınması
Conditioned Taste Aversion
Bir yiyeceğin veya sıvının tadının mide bulantısı gibi olumsuz bir uyarıcıyla eşleşmesi sonucu, o tada karşı hızla gelişen ve sönmeye karşı dirençli olan kalıcı kaçınma tepkisi.
İncele
Hazırlıklılık
Hazırlıklılık
Preparedness
Organizmaların, türün hayatta kalma şansını artırmak amacıyla evrimsel süreçte seçilmiş genetik özellikler sayesinde, bazı uyarıcı, tepki ve pekiştireçler arasındaki bağları hızla öğrenebilme biyolojik yatkınlığı.
İncele