Bruce Etkisi
Bruce Effect
Tanım
Gebe dişi kemirgenlerin, yabancı bir erkeğin kokusuna maruz kalmaları durumunda gebeliklerini sonlandırması fenomeni.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında çiftleştirilmiş bir dişi fare (Mus musculus), gebeliğin henüz ilk evrelerindeyken eşinden farklı bir erkek farenin bulunduğu kafese nakledilir veya o erkekten yayılan kokuya maruz bırakılır. Vomeronazal reseptörler aracılığıyla algılanan bu yabancı feromon sinyali, dişi farede hormonal kaskadı tetikler; embriyo henüz implante olmadığı için gebelik sonlanır ve dişi, yeni erkekle çiftleşmeye hazır hale gelir.
Derin Analiz
Bruce etkisi, koku alma sisteminin (özellikle vomeronazal organ) nöroendokrin eksen üzerindeki doğrudan etkisini inceleyen davranışsal biyoloji ve üreme endokrinolojisi kavramıdır. Dişi kemirgen, çiftleşmeden sonraki ilk birkaç gün içinde yabancı bir erkeğin feromonlarını algıladığında, bu koku bilgisi amigdala üzerinden hipotalamusa iletilir. Hipotalamik-hipofizer-gonadal eksendeki hormonal dengenin (özellikle prolaktin salınımının baskılanması yoluyla luteotropik desteğin kesilmesi) bozulması, korpus luteumun gerilemesine ve embriyonun uterusa implantasyonunun engellenmesine ya da mevcut gebeliğin sonlanmasına yol açar. Bu mekanizma, dişi açısından genetik uyumu ve yavru bakım yatırımını optimize eden evrimsel bir adaptasyon olarak değerlendirilir.
Etimoloji
20. yüzyıl İngiliz endokrinolog Hilda M. Bruce'un soyadından (1959) türetilmiştir; İngilizce 'effect' [etki] kelimesiyle birleşerek literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Whitten etkisi ile sıklıkla karıştırılır. Whitten etkisi dişi kemirgenlerde östrus döngüsünün senkronizasyonunu veya uyarılmasını ifade ederken, Bruce etkisi doğrudan mevcut gebeliğin kimyasal uyaranla sonlandırılmasıdır.