Çifte Etki İlkesi
Doctrine Of Double Effect (DDE) / PDE
Tanım
🔹 1. (doctrine of double effect (DDE)):
İyi bir amaç güden bir eylemin, kaçınılmaz olarak öngörülen ancak istenmeyen kötü yan etkilere yol açabileceği durumlarda ahlaki meşruiyetini inceleyen felsefi ve etik ilke.
🔹 2. (PDE):
İyi bir amaç güden bir eylemin, önceden öngörülen ancak istenmeyen kötü sonuçlar doğurması durumunda eylemin ahlaki meşruiyetini değerlendiren etik ilke.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (doctrine of double effect (DDE)): Terminal dönemdeki kanser hastasına ağrılarını dindirmek için yüksek doz morfin verilmesi; burada hekimin birincil amacı hayatı sonlandırmak (ötanazi) değil, acıyı hafifletmektir. Morfinin solunumu baskılayarak ölümcül yan etkiye yol açabileceği öngörülse de, eylem tıbbi ve etik olarak meşru kabul edilir. 🔹 2. (PDE): Kanser hastasının dayanılmaz acılarını dindirmek için uygulanan yüksek doz morfinin, solunum merkezini baskılayarak yaşam süresini istemsizce kısaltabileceği öngörülmesine rağmen, asıl amacın ölümü hızlandırmak değil acıyı sonlandırmak olması durumu.
Derin Analiz
🔹 1. (doctrine of double effect (DDE)):
Çifte Etki İlkesi, biyoetik, klinik etik ve normatif felsefede sıklıkla kullanılan bir karar verme çerçevesidir. Temel olarak dört koşula dayanır: Eylemin kendisi özünde kötü olmamalıdır; fail sadece iyi sonucu hedeflemelidir (kötü sonuç araç olarak kullanılmamalıdır); kötü sonuç iyi sonucun bir vasıtası değil, yan ürünü olmalıdır; ve iyi sonuç, ortaya çıkan kötü zararı haklı çıkaracak düzeyde ağır basmalıdır. Nöropsikoloji ve bilişsel bilimler bağlamında, moral karar alma mekanizmalarının incelenmesinde utilitaryan (faydacı) ve deontolojik yaklaşımlar arasındaki çatışmanın çözümlenmesinde deneysel olarak test edilen bir kavramdır.
🔹 2. (PDE):
Biyoetik, tıp etiği ve klinik psikoloji alanlarında karar verme süreçlerini inceleyen bu kavram, Thomas Aquinas'ın skolastik felsefesine dayanır. Özellikle terminal dönem bakımında (palyatif bakım), hastanın ağrısını dindirmek amacıyla yüksek doz opioid verilmesinin (ve bunun istenmeyen bir yan etki olarak solunumu baskılayıp hayatı kısaltma riskinin bulunmasının) etik temellendirilmesinde kritik bir rol oynar. Bilişsel ve davranışsal açıdan karar vericinin niyetinin (actus interior) sonuçtan (actus exterior) ayrıştırıldığı karmaşık bir deontolojik ve faydacı analitik çerçeve sunar.
Etimoloji
🔹 1. (doctrine of double effect (DDE)):
Latince 'duplex' (çift) ve 'effectus' (sonuç, etki) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş olup, Thomas Aquinas'ın skolastik felsefesine ve ahlak teolojisine dayanır.
🔹 2. (PDE):
Latince 'principium' (başlangıç, temel) ve 'duplex' (çift katlı) kelimelerinin modern etik terminolojisindeki kısaltılmış formülasyonu.
Karıştırmayın
🔹 1. (doctrine of double effect (DDE)):
Aktif ötanazi ile karıştırılır; aktif ötanatizmde ölüm doğrudan bir amaç veya araçken, çifte etkide ölüm öngörülen ancak istenmeyen bir yan etkidir.
🔹 2. (PDE):
Ötanazi ve aktif müdahale ile karıştırılır; temel fark, çifte etki ilkesinde kötü sonucun asla amaçlanmamış, yalnızca göze alınmış bir yan etki olmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Biyoetik
Biyoetik
Bioethics
Tıp, sağlık bilimleri ve yaşam bilimlerindeki klinik uygulamalar ile araştırmaların doğurduğu ahlaki değerlerin ve sorunların sistematik incelemesi.
İncele
Palyatif Bakım
Palyatif Bakım
Palliative Care
Yaşamı tehdit eden veyaciddi hastalıklarla mücadele eden bireylerin semptom kontrolüne, ağrı yönetimine ve yaşam kalitesinin artırılmasına odaklanan disiplinlerarası klinik yaklaşım.
İncele