Cupula
Cupula
Tanım
Yarım daire kanallarının ampullalarındaki crista yapısının üzerinde yer alan ve uzaysal yönelim algısında kritik rol oynayan jelatinimsi kubbe şeklindeki yapı.
Örnek Vaka / Uygulama
Kişi aniden sağa doğru başını çevirdiğinde, sağ yatay yarım daire kanalındaki endolenf sıvısı sola doğru hareket ederek cupula'yı yana doğru büker. Cupula'nın bu mekanik bükülmesi, beyne sağa dönüş ivmesini milisaniyeler içinde bildirerek gözlerin aynı anda sola odaklanmasını (VOR) ve böylece görüş alanının sabit kalmasını sağlar.
Derin Analiz
Vestibüler sistemin hidrodinamik mekaniğinde cupula, endolenf sıvısının hareketiyle mekanik olarak yer değiştiren esnek bir bariyer işlevi görür. Baş hareket ettiğinde, eylemsizlik yasası gereği geride kalan endolenf sıvısı cupula'yı iter; bu itme kuvveti cupula'nın içinde gömülü bulunan kıl hücrelerinin (hair cells) stereosilyalarını büker. Silyaların bükülme yönüne bağlı olarak (kinosilyaya doğru veya zıt yönde) mekanoreseptörlerde depolarizasyon ya da hiperpolarizasyon tetiklenir. Bu iyonik değişimler, vestibulokoklear sinir (CN VIII) aracılığıyla beyinsapındaki vestibüler çekirdeklere elektriksel sinyaller olarak iletilir. Bu sayede, vestibulo-oküler refleks (VOR) ve postural denge homeostazı sağlanmış olur.
Etimoloji
Latince kökenli olup 'küçük fincan' veya 'kubbe' anlamına gelen 'cupula' sözcüğünden türetilmiştir (Latince 'cupa' [fincan, varil] kelimesinin küçültme ekidir).
Karıştırmayın
Otolit organlardaki (utrikulus ve sakkulus) otolit membran; cupula yarı daire kanallarının açısal ivmelenmesini algılarken, otolit membran yer çekimi ve lineer ivmelenmeyi algılar.