Dil Planlaması
Language Planning
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bağımsızlığını kazanan bir ülkenin, idari ve eğitim kurumlarında sömürgeci devletin dilini terk ederek yerli halkın dilini resmî statüye yükseltmesi (statü planlaması) ve bu yerli dilin akademik terminolojisini modern bilimsel gereksinimleri karşılayacak şekilde genişletip standardize etmesi (corpus planlaması).
Derin Analiz
Sosyolinguistiğin ve politik dilbilimin merkezinde yer alan dil planlaması, ağırlıklı olarak statü planlaması (status planning) ve corpus planlaması (corpus planning) olmak üzere iki temel eksende incelenir. Statü planlaması, belirli bir dilin veya lehçenin kamusal alandaki, eğitimdeki ve resmî kurumlardaki konumunu güçlendirmeyi hedefler; bu durum özellikle sömürge sonrası (postkolonyal) dönemlerde yerli dillerin ihyası için kritik bir mekanizmadır. Corpus planlaması ise dilin iç yapısına müdahaleyi kapsar; yazım sistemlerinin reformu, kelime dağarcığının standardizasyonu ve terim türetme süreçleri bu kategoriye girer. Bu süreçler, ulus-devlet inşa süreçlerinin ve ideolojik yönelimlerin dilsel düzlemdeki tezahürleridir.
Etimoloji
Latince 'lingua' (dil, lisan) kökünden türetilen İngilizce 'language' kelimesi ile Eski İngilizce 'planian' (düzleştirmek, tasarlamak) fiilinden türetilen 'planning' kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Dil politikası (language policy) genellikle genel yönelimi ve yasal çerçeveyi ifade ederken, dil planlaması (language planning) bu politikanın hayata geçirilmesi için izlenen operasyonel ve mühendislik odaklı pratikleri kapsar.