Dinamik Sistemler Teorisi
Dynamic Systems Theory
Tanım
Davranış ve kişiliği, organizma ile çevrenin çoklu zaman dilimlerinde ve düzeylerinde etkileşime giren, sürekli değişen ve kendini organize eden doğrusal olmayan süreçleri yoluyla açıklayan teorik çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
Bebeklerin yürüme becerisini kazanması geleneksel olarak olgunlaşmacı bir perspektifle açıklanırken, dinamik sistemler yaklaşımı bunu kas gücü, denge, motivasyon, yerçekimi ve yüzeyin dokusu gibi birçok faktörün anlık ve eş zamanlı etkileşimi olarak inceler. Bebek birdenbire 'yürüme programını' çalıştırmaz; bu bileşenler kritik bir eşikte bir araya geldiğinde (faz geçişi) yürüme davranışı kendiliğinden ortaya çıkar.
Derin Analiz
Dinamik Sistemler Teorisi (DST), gelişim psikolojisi, bilişsel bilimler ve nörobiyolojide indirgemeci yaklaşımlara meydan okuyan bütüncül bir perspektiftir. Lineer olmayan (non-linear) dinamikleri temel alır; yani girdideki küçük değişiklikler, çıktıda orantısız ve ani niteliksel dönüşümlere (faz geçişlerine) yol açabilir. Bilişsel ve motor gelişim, önceden belirlenmiş genetik bir programın açılması olarak değil, alt düzey bileşenlerin (örneğin nöral aktiviteler, kas tonusu, çevresel kısıtlılıklar) anlık etkileşimleriyle 'kendi kendini organize eden' (self-organizing) acil (emergent) bir özellik olarak ele alınır. Sistem, atraktörler (kararlı durum havuzları) etrafında şekillenir ve zamanla sürekli bir adaptasyon halindedir.
Etimoloji
Yunanca 'dynamis' (güç, hareket) kökünden türetilen 'dynamic' ile Latince 'systema' (düzenlenmiş bütün, bir araya getirilmiş parça) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Kaos Teorisi ve Karmaşıklık Teorisi ile sıklıkla karıştırılır. Kaos teorisi deterministik sistemlerdeki öngörülemezliği ve başlangıç koşullarına duyarlılığı incelerken, DST bunların yanı sıra sistemlerin zaman içinde nasıl evrildiğini ve form değiştirdiğini kapsayan daha geniş bir çatı sunar.