Dönem Etkisi
Period Effect
Tanım
Bireylerin yaşından veya hangi kuşağa ait olduğundan bağımsız olarak, belirli bir tarihsel zaman diliminde veya erasında yaşamanın getirdiği sosyopolitik, kültürel veya çevresel olayların psikolojik ve davranışsal sonuçları.
Örnek Vaka / Uygulama
COVID-19 pandemisi döneminde yapılan bir ruh sağlığı taramasında, 20 ile 70 yaş arasındaki tüm yetişkinlerin anksiyete skorlarında ani ve benzer bir yükseliş görülmesi, yaş veya kuşaktan bağımsız olarak doğrudan dönemin yarattığı bir etkiyi (period effect) temsil eder.
Derin Analiz
Demografi, epidemiyoloji ve gelişimsel psikolojide boylamsal (longitudinal) veri analizi yapılırken karşılaşılan en büyük metodolojik engellerden biridir. Dönem etkisi, tüm yaş gruplarını eş zamanlı olarak etkileyen dışsal şokları veya makro düzeydeki değişimleri (örneğin ekonomik buhranlar, savaşlar, pandemiler veya dijitalleşme devrimi gibi) ifade eder. İstatistiksel olarak yaş (age) ve kusak (cohort) etkilerinden ayrıştırılması oldukça zordur çünkü bu üç değişken mükemmel bir doğrusal bağımlılığa (kolinearitete) sahiptir. Araştırmacılar, bu konfüskatör (karıştırıcı) değişkenleri kontrol etmek için özel ayrıştırma modelleri (APC analizi: Age-Period-Cohort) kullanmak zorundadır.
Etimoloji
Latince 'periodus' [devir, dairevi zaman aralığı] + İngilizce 'effect' [etki, netice] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yaş etkisi (age effect - yaşlanmanın biyolojik ve psikolojik bireysel süreçleriyle ilgilidir) ve Kuşak etkisi (cohort effect - belirli bir zaman aralığında doğanların ortak deneyimleridir).
Keşfetmeye Devam Edin
Yaş Etkisi
Yaş Etkisi
Age Effect
Araştırmalarda belirli bir yaş grubuna dahil olmaktan kaynaklanan sonuçlar veya grup psikolojisinde üyelerin birbirlerinin yaşına göre tepki vermesinden doğan bilişsel ve kişilerarası sonuçlar.
İncele