Yaş Etkisi
Age Effect
Tanım
Araştırmalarda belirli bir yaş grubuna dahil olmaktan kaynaklanan sonuçlar veya grup psikolojisinde üyelerin birbirlerinin yaşına göre tepki vermesinden doğan bilişsel ve kişilerarası sonuçlar.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel gerilemeyi inceleyen bir kesitsel (cross-sectional) çalışmada, 20 yaşındaki katılımcılar ile 70 yaşındaki katılımcıların bellek testi skorları kıyaslandığında ortaya çıkan performans farkı bir yaş etkisi olarak değerlendirilebilir. Ancak bu farkın gerçekten yaşlanmanın biyolojik bir sonucu mu, yoksa iki grubun eğitim kalitesi arasındaki kohort farkından mı kaynaklandığı boylamsal (longitudinal) analizler gerektirir.
Derin Analiz
Metodolojik ve gelişimsel psikolojide yaş etkisi, bireylerin kronolojik yaşlarının ilerlemesiyle birlikte biyolojik, psikolojik ve sosyal süreçlerde meydana gelen değişimleri ifade eder. Ancak gelişimsel araştırmalarda yaş etkisini, kohort etkisi (aynı dönemde doğanların paylaştığı ortak deneyimler) ve dönem etkisi (tüm yaş gruplarını aynı anda etkileyen sosyokültürsel veya tarihi olaylar) faktörlerinden izole etmek istatistiksel açıdan son derece zordur. Grup psikolojisinde ise yaş etkisi, bireylerin yaş stereotipleri üzerinden birbirlerini kategorize etmesi ve buna bağlı olarak grup dinamiklerinin (iletişim, hiyerarşi, karar alma süreçleri) şekillenmesi anlamına gelir.
Etimoloji
İngilizce 'age' (Orta İngilizce *age*, Latince *aetas* [yaşam süresi, dönem] kökünden) ve Latince *effectus* [gerçekleşme, sonuç] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kohort etkisi (aynı yaş grubunun paylaştığı tarihsel deneyimler) ve dönem etkisi (tüm yaşları etkileyen anlık çevresel/tarihsel olaylar) ile sıklıkla karıştırılır. Yaş etkisi bireyin biyolojik/kronolojik olgunlaşmasıyla ilgiliyken, diğerleri dışsal zaman ve kuşak faktörleriyle ilgilidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Kohort Etkisi
Cohort Effect
Benzer tarihsel ve kültürel deneyimleri paylaşan bir grubun üyelerine özgü özelliklerin, gelişimsel veya yaşamsal sonuçlar üzerindeki etkisidir.
Yaş Ayrımcılığı
Age Discrimination
Yaşlı bireylere karşı geliştirilen ön yargılı tutum, olumsuz kalıp yargı (stereotip) ve ayrımcı davranışlar bütünü.