Dörtte Beş Kuralı
Four-fifths Rule
Tanım
Korunan grupların işe alım veya terfi oranlarının, çoğunluk grubunun oranının yüzde sekseninden düşük olması durumunda ayrımcılığın ön varsayımı (prima facie) yaratan ampirik bir eşik kuralıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir teknoloji firmasının işe alım sürecinde, başvuran 100 Beyaz erkek adaydan 50'si işe alınmış (%50 seçim oranı). Aynı pozisyona başvuran 100 kadın adaydan ise 30'u işe kabul edilmiştir (%30 seçim oranı). Dörtte beş kuralı gereği, kadın adayların oranı referans grubun %80'i olan %40'ın altında kaldığı için (%30 < %40), istatistiksel olarak olumsuz etki var kabul edilir ve firmanın bu seçim kriterlerini bilimsel geçerlilik testleriyle savunması gerekir.
Derin Analiz
Endüstriyel ve örgütsel psikoloji ile insan kaynakları yönetiminde, dezavantajlı veya korunan gruplara karşı yapılan olumsuz etkiyi (adverse impact) saptamak için kullanılan istatistiksel bir tarama aracıdır. Süreç, en yüksek seçim oranına sahip referans grubun (genellikle çoğunluk grubu) oranının %80'inin (4/5), ilgili azınlık grubunun seçim oranıyla kıyaslanması mantığına dayanır. Eğer hesaplanan oran bu eşiğin altında kalırsa, işveren prosedürlerinin işle doğrudan ilgili olduğunu (job-related) ya da ticari bir zorunluluktan kaynaklandığını ampirik olarak kanıtlamakla yükümlü hale gelir; aksi takdirde sivil haklar yasalarının ihlaliyle suçlanabilir.
Etimoloji
İngilizce 'four' (dört) + 'fifth' (beşinci) sözcüklerinin kesir bildiren 'four-fifths' (dörtte beş) birleşimi ile 'rule' (kural) kelimesinin türetilmesiyle oluşmuş, istatistiksel ve yasal bir endüstriyel psikoloji terimidir.
Karıştırmayın
Doğrudan ayrımcılık (disparate treatment) ile sıklıkla karıştırılır; dörtte beş kuralı kasıtlı bir önyargıyı değil, tarafsız gibi görünen prosedürlerin yarattığı istatistiksel eşitsizliği (adverse impact) inceler.