Ekolojik Anlık Değerlendirme
Ecological Momentary Assessment (EMA)
Tanım
Bireylerin gerçek dünya ortamlarındaki davranış, duygu ve durumlarının rastgele ve birden fazla zaman diliminde anlık olarak incelenmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Sigarayı bırakmaya çalışan bir bireyin telefonuna gün içinde rastgele anlarda gönderilen anketlerle, o anki sigara içme dürtüsü, ruh hali, sosyal ortamı ve karşılaştığı tetikleyiciler anlık olarak kaydedilir; böylece veriler laboratuvar ortamı yerine gerçek hayat koşullarında toplanmış olur.
Derin Analiz
Ekolojik Anlık Değerlendirme (EMA), geleneksel geriye dönük (retrospektif) öz-bildirimlerin getirdiği hatıra ve önyargı kısıtlamalarını aşmak için geliştirilmiş ampirik bir metodolojidir. Klinik psikoloji ve davranış bilimlerinde, kişilerin laboratuvar dışındaki doğal yaşam akışında (ekolojik geçerlilik) anlık psikofizyolojik veya duygusal durumlarını kaydetmesini sağlar. Dijital araçlar ve akıllı telefonlar aracılığıyla gün içinde rastgele zamanlarda tetiklenen bildirimlerle veri toplanır. Bu yaklaşım, hatırlama yanlılığını (recall bias) minimize ederek anlık deneyimlerin ekolojik olarak en saf halini yakalamaya olanak tanır ve zaman serisi analizleriyle dinamik psikolojik süreçlerin modellenmesine zemin hazırlar.
Etimoloji
Latince 'ecologia' (çevre bilimi, ekoloji) ve 'momentarius' (anlık, geçici) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; doğal çevre içindeki anlık ölçümleri ifade eder.
Karıştırmayın
Geriye dönük öz-bildirim ölçekleri (retrospective questionnaires) ile karıştırılır; ayırt edici fark, EMA'nın veriyi olay anında veya hemen sonrasında, doğal ortamda toplamasıdır.