Evcilleştirme
Domestication
Tanım
Canlıların insanlarla yakın bir ilişki içinde yaşayabilmesi amacıyla nesiller boyu yapay seçilime tabi tutulması ve genetik olarak evcilleştirilmesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Dmitry Belyayev'in yürüttüğü tarihi gümüş tilki deneyi, evcilleştirme sürecinin laboratuvar ortamındaki en somut örneğidir. Sadece insana en az agresif tepki veren tilkilerin çiftleştirilmesiyle, birkaç nesil içinde tilkilerin fiziksel olarak köpekleri andırmaya başladığı (kuyruk sallama, kulakların düşmesi) ve insanlarla dostane sosyal bağlar kurduğu gözlemlenmiştir.
Derin Analiz
Evcilleştirme süreci, davranış bilimleri ve evrimsel biyoloji ekseninde, vahşi popülasyonların nesiller boyunca insan baskısı altında kalarak fenotipik ve genetik değişimler geçirmesini inceler. Bu süreç, genellikle 'evcilleştirme sendromu' adı verilen bir dizi morfolojik ve davranışsal değişimi tetikler; bunlar arasında sarkık kulaklar, pigmentasyon bozuklukları, diş boyutlarında küçülme ve reaktif saldırganlıkta belirgin bir azalma yer alır. Nöral krest hücrelerinin göçü ve gelişimi üzerindeki epigenetik ve genetik baskılar, vahşi tip atalara kıyasla daha düşük adrenalin seviyeleri ve daha sakin bir nöroendokrin profil üretir. Hayvanların insan yaşam alanlarına uyum sağlaması, bilişsel olarak insan ipuçlarını (örneğin işaret parmağını takip etme) anlama kapasitelerinin gelişmesini de beraberinde getirmiştir.
Etimoloji
Latince 'domesticus' (eve veya haneye ait, ev halkından) kelimesinden türetilmiş olup, 'domus' (ev) köküne dayanmaktadır.
Karıştırmayın
Evcilleştirme (domestication), bireysel bir hayvanın insanlara alışması veya eğitilmesi anlamına gelen 'evcilleştirme/ehlileştirme' (taming) kavramıyla sıklıkla karıştırılır. Ehlileştirme tek bir bireyin yaşam süresi içinde gerçekleşen davranışsal bir modifikasyondur; evcilleştirme ise nesiller süren genetik ve popülasyon düzeyinde bir seçilim sürecidir.