Yapay Seçilim
Artificial Selection
Tanım
Sonraki nesillerin ekonomik, estetik veya işlevsel değerini artırmak amacıyla insan eliyle hayvan veya bitki üremesinin yönlendirilmesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında, farelerin açık alan testlerindeki eksploratif (keşifçi) davranış süreleri baz alınarak yapılan on nesillik bir çiftleştirme programında, yalnızca en yüksek düzeyde keşif davranışı sergileyen bireylerin bir sonraki neslin ebeveynleri olarak seçilmesi.
Derin Analiz
Evrimsel biyoloji ve davranış genetiği bağlamında yapay seçilim, popülasyonlardaki fenotipik çeşitliliğin insan odaklı baskılarla manipüle edilmesidir. Doğal seçilim çevresel baskılara (avcılar, iklim, kıtlık) dayalı olarak hayatta kalma ve üreme başarısını optimize ederken, yapay seçilim tamamen insan tercihlerine, ekonomik taleplere veya deneysel hipotezlere hizmet eder. Bu süreç, hedef genlerin allel frekanslarını hızla değiştirerek morfolojik, fizyolojik ve davranışsal dönüşümlere yol açar. Nörobiyolojik ve davranışsal düzeyde, örneğin evcilleştirme (domestication) süreçlerinde, yapay seçilim doğrudan ya da dolaylı olarak amigdala hacmini, nöroendokrin tepkileri (kortizol/adrenalin salınımı) ve tektip saldırganlık eşiklerini değiştiren pleiotropik genetik mekanizmaları tetikler.
Etimoloji
Latince 'artifex' (zanaatkar, insan yapımı; 'ars' [sanat, beceri] + 'facere' [yapmak]) ve Latince 'selectio' ('seligere' fiilinden türetilmiş olup 'seçmek, ayırmak' anlamlarına gelir).
Karıştırmayın
Doğal seçilim (çevresel baskıların yönlendirdiği adaptasyon süreci ile karışır; yapay seçilimde yönlendirici güç insandır) ve genetik sürüklenme (şans eseri alel frekansı değişimleridir, bilinçli bir insan müdahalesi içermez).