Faktör Karşılaştırma Yöntemi
Factor-comparison Method
Tanım
Pozisyonların zihinsel gereklilikler, beceri, fiziksel çaba, sorumluluk ve çalışma koşulları gibi belirli temel ölçütler üzerinden standart kıstas işlerle karşılaştırılarak ücret ve maaş seviyelerinin belirlendiği analitik bir iş değerlendirme tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir hastane yönetiminin hemşirelik kadrolarının maaş yapısını yeniden düzenlerken, piyasada ücreti net olarak bilinen 'Kıdemli Yoğun Bakım Hemşiresi' pozisyonunu kıstas iş olarak seçmesi ve bu rolün maaşını zihinsel sorumluluk, teknik beceri ve stresli çalışma koşulları faktörlerine göre bileşenlerine ayırarak yeni asistan hemşirelerin ücretlerini bu matrise göre belirlemesi.
Derin Analiz
Endüstriyel ve örgütsel psikoloji bağlamında iş değerlendirme (job evaluation) süreçlerinin en karmaşık ancak en analitik temelli yaklaşımlarından biridir. Bu yöntemde, önceden belirlenmiş genel bir puan cetveli kullanmak yerine, kuruluş içinde kilit rol oynayan ve piyasa değeri kesin olarak bilinen 'kıstas işler' (benchmark jobs) referans alınır. İş analizleri sonucunda saptanan telafi edilebilir faktörler (compensable factors) -genellikle zihinsel çaba, beceri, fiziksel gereksinimler, sorumluluk ve çalışma ortamı- hiyerarşik bir ağırlıklandırmaya tabi tutulur. Her bir kıstas işin mevcut maaşı, bu faktörler arasında yüzde veya para birimi bazında paylaştırılır. Ardından değerlendirilecek diğer pozisyonlar, her bir faktör açısından bu kıstas işlerle tek tek kıyaslanarak parasal karşılıklarına ulaştırılır. İstatistiksel olarak sıralama ve puanlama yöntemlerinin hibrit bir kombinasyonunu barındırması, insan kaynakları yönetiminde sübjektiviteyi minimize etmeyi amaçlar.
Etimoloji
Latince 'factere' [yapmak, eden şey] kökünden türetilen 'factor' [etken, unsur] ile Latince 'comparare' [birlikte eşleştirmek, kıyaslamak] kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Puan yöntemi (point method) ile karıştırılır; puan yönteminde işler önceden belirlenmiş sayısal ölçeklere göre puanlanırken, faktör karşılaştırma yönteminde doğrudan paraya dönüştürülebilir faktör oranlaması ve kıstas işlerle eşleştirme esastır.