Flynn Etkisi
Flynn Effect
Tanım
Nesiller boyunca genel zeka ölçümlerinde (IQ) gözlenen kademeli ve evrensel ham puan artışıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
1970 yılında standartlaştırılmış bir Wechsler Zeka Ölçeği'nden 100 IQ alan bir birey, aynı testin güncellenmemiş versiyonunu 2020 yılında çözseydi, muhtemelen ortalamanın çok üzerinde (örn. 115 IQ civarı) bir skor elde edecekti. Bu nedenle test yapıcıları, ortalamayı yeniden 100'e sabitlemek için testleri sürekli zorlaştırmak zorunda kalır.
Derin Analiz
Flynn etkisi, psikometrik literatürde test normlarının periyodik olarak güncellenmesini zorunlu kılan ampirik bir olgudur. Ortalama olarak her otuz yılda bir (bir nesilde) yaklaşık 9 puanlık bir artışa işaret eder. Bu artış homojen bir dağılım sergilemez; Cattell-Horn zeka kuramındaki akışkan zeka (fluid intelligence) bileşenindeki kazanımlar, kristalize zeka (crystallized intelligence) bileşenine kıyasla çarpıcı biçimde daha yüksektir. Nörobiyolojik ve bilişsel bilimler bağlamında bu durum, insan beyninin donanımsal kapasitesindeki evrimsel bir değişimden ziyade; gelişen beslenme koşulları, artan eğitim kalitesi, kentsel karmaşıklık, okuryazarlık oranları ve soyut problem çözme becerilerini gerektiren modern uyarıcı zenginliğiyle açıklanmaktadır.
Etimoloji
Yeni Zelanda'lı filozof ve siyaset bilimci James R. Flynn'in (1934–2020) soyadından ve İngilizce 'effect' [etki] kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Flynn etkisi sıklıkla 'biyolojik zeka artışı' veya 'genetik evrim' ile karıştırılır; ancak bu fenomen nesiller arası genetik bir mutasyondan ötürü değil, çevresel ve sosyokültürel uyarıcıların zihinsel işlemler üzerindeki epigenetik ve bilişsel pratik yansımalarından kaynaklanır.