Geriye Dönük Yanılma
Hindsight Bias
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir borsa yatırımcısının, piyasa çöküşünden sonra "Zaten böyle olacağını biliyordum, sinyaller çok açıktı" demesi; ancak kriz öncesinde hisse senedi almaya devam etmiş olması geriye dönük yanılmanın klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Geriye dönük yanılma; bilişsel, üstbilişsel ve motivasyonel süreçlerin kesişim kümesinde yer alır. Bilişsel düzeyde, birey yeni öğrendiği bilgiyle tutarlı geçmiş verileri seçici olarak hatırlarken, tutarsız olanları filtreler. Üstbilişsel olarak, bir çıktıyı anlamanın sağladığı zihinsel akıcılığı, o çıktının gerçekleşme olasılığının yüksekliğiyle yanlış bağdaştırır. Motivasyonel kökeninde ise dünyayı düzenli, öngörülebilir ve güvenli bir yer olarak algılama ihtiyacı yatar. Bu durum, bireyin kendi öngörü yeteneğini abartmasına ve belirsizlikle baş etme mekanizmalarını bozmasına yol açar.
Etimoloji
İngilizce 'hind' (arka, gerideki) + 'sight' (görüş) sözcüklerinin birleşiminden oluşan terim, olayların sonradan kazanılan bakış açısıyla değerlendirilmesi eğilimini ifade eder.
Karıştırmayın
Onay yanlılığı (confirmation bias) ile sıklıkla karıştırılır; onay yanlılığı hâlihazırdaki inançları destekleyen kanıtları arama eğiliyken, geriye dönük yanılma sadece geçmişteki olayların öngörülebilirliğini abartma sürecidir.