Haplodiploidi
Haplodiploidy
Tanım
Cinsiyetin kromozom sayısı üzerinden belirlendiği, bireylerden bir cinsiyetin döllenmemiş yumurtadan haploid, diğer cinsiyetin ise döllenmiş yumurtadan diploid olarak geliştiği sistem.
Örnek Vaka / Uygulama
Bal arısı kolonilerinde kraliçe arı spermleri depolayarak yumurtalarını dölleyebilir ya da döllemeyebilir. Döllenmemiş yumurtalardan işçi veya kraliçe olabilecek diploid dişiler yerine, yalnızca babasız genetik mirasa sahip haploid erkek arılar (drone) gelişir.
Derin Analiz
Evrimsel biyoloji ve davranış genetiği bağlamında haplodiploidi, özellikle Hymenoptera takımındaki (arılar, karıncalar, yaban arıları) ösosyal (gerçek sosyal) yapıların evrimini açıklayan genetik temeldir. Bu sistemde erkekler partenogenez yoluyla haploid (tek set kromozom) olarak dünyaya gelirken, dişiler döllenme sonucu diploid (çift set kromozom) olur. Kin seleksiyonu (akraba seçilimi) teorisine göre, haplodiploid türlerde tam kız kardeşler babalarından aldıkları genetik materyalin tamamını paylaştıkları için birbirleriyle %75 oranında genetik benzerlik gösterirler. Bu olağanüstü yüksek genetik akrabalık katsayısı, steril işçi kısımlarının kendi üreme başarilerinden vazgeçip genetik olarak kendilerine çok benzeyen kardeşlerini büyütmek suretiyle evrimsel uyurluklarını (inclusive fitness) maksimize etmelerinin temel mekanizması olarak incelenir.
Etimoloji
Modern Latince kökenli bir terim olup, Yunanca 'haploos' (tek, basit) + 'diploos' (çift katlı) + eidos/eides (şekil, biçim) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
XY cinsiyet belirleme sistemi veya ZZ/ZW sistemleriyle karıştırılır; diğer sistemlerde her iki cinsiyet de diploiddir ve cinsiyet heterolog kromozom çiftleri tarafından belirlenir, oysa haplodiploidide doğrudan ploidi seviyesi cinsiyeti tayin eder.