Henning Koku Prizması
Henning’s Odor Prism
Tanım
Altı temel koku niteliğini ve bu nitelikler arasındaki ilişkileri üç boyutlu geometrik bir prizma üzerinde görselleştiren erken dönem koku sınıflandırma modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir parfümör veya gıda mühendisi yeni bir aroma profili geliştirirken, kokuların birbirine olan benzerlik veya zıtlık derecelerini uzamsal olarak haritalandırmak ister. Henning'in modelinde 'çiçeksi' ve 'meyvemsi' köşelerine yakın olan bir koku bileşeni prizmanın belirli bir yüzeyinde kümelenirken, 'kötü kokulu' ve 'yanık' bileşenlerden uzak bir konsept oluşturur.
Derin Analiz
Alman psikolog Hans Henning tarafından 1915 yılında geliştirilen bu model, koku duyusunun (olfaksiyon) sistematik hale getirilmesi çabalarının en erken ve en bilinen teorik temellerinden biridir. Görme duyusundaki renk prizmaları veya renk piramitlerinden esinlenen Henning, koku uzayını üç boyutlu geometrik bir form olan prizma ile modellemiştir. Prizmanın altı köşesi, indirgenemez olduğu öne sürülen altı temel koku kategorisini temsil eder: Yanık (burnt), baharatlı (spicy), reçineli (resinous), kötü kokulu/kokuşmuş (foul), meyvemsi (fruity) ve çiçeksi (flowery). Prizmanın yüzeyleri ve iç kısmı, bu temel koku bileşenlerinin karışım oranlarına göre diğer tüm kokuların konumlandığı bir süreklilik alanı sunar. Günümüz nörobilimsel ve psikofiziksel bulguları, insan koku sisteminin (olfaktör sistem) yüzlerce temel reseptöre sahip olması ve bu kadar katı, sınırlı bir temel koku geometrisine indirgenemeyeceğini göstermiştir. Ancak koku algısının çok boyutlu uzayda modellenmesi fikrine öncülük etmesi açısından bilişsel psikoloji ve duyusal algı tarihindeki yeri kritiktir.
Etimoloji
Alman psikolog Hans Henning'in soyadından (1885–1946) türetilen 'Henning' ve Yunanca 'prism' (kesilmiş, prizma şekli) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Zwaardemaker Koku Sınıflandırması (daha geniş ve farklı kategorik ayrımlara sahip bir başka erken dönem koku listesi) ve modern çok boyutlu koku ölçeklendirme (MDS) teknikleri; Henning modelinin aksine deneysel veri temellidir.