Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Heterogametik

Heterogametic

Tanım

Farklı türde iki cinsiyet kromozomuna (örneğin memelilerde XY) sahip olan cinsiyeti tanımlayan sıfat.

Örnek Vaka / Uygulama

İnsan biyolojisinde erkek bireyler heterogametiktir çünkü hem X hem de Y kromozomunu içeren farklı gametler (sperm hücreleri) oluştururlar; buna karşın dişi bireyler sadece X kromozomu taşıyan yumurtalar üreterek homogametik sınıfına girer.

Derin Analiz

Sitogenetik ve evrimsel biyoloji düzleminde heterogametlik, mayoz bölünme sırasında cinsiyet kromozomlarının ayrışmasıyla doğrudan ilişkilidir. Örneğin insan ve diğer memelilerde erkek bireyler XY kromozom çiftine sahip oldukları için X veya Y taşıyan spermatozoa üretirler; dolayısıyla erkekler heterogametiktir. Kuşlar, kelebekler ve bazı sürüngenlerde ise durum tersidir; bu canlılarda dişi bireyler (genellikle ZW formülüyle) heterogametiktir. Bu mekanizma, cinsiyetin belirlenmesinde kromozomal asimetrinin evrimsel kökenlerini anlamak adına kritik bir model sunar.

Etimoloji

Antik Yunanca 'heteros' (diğer, farklı) + 'gamos' (evlilik, birleşme) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; genetik bağlamda farklı gamet tipleri üreten durumu ifade eder.

Karıştırmayın

Homogametik terimi ile sıklıkla karıştırılır; homogametik, aynı tip cinsiyet kromozomlarına sahip gametler üreten cinsiyeti (örn. memeli dişileri XX) ifade ederken, heterogametik farklı tipte iki kromozom barındıran yapıyı tanımlar.