Heterokroni
Heterochrony
Tanım
Bir organizmanın evrimsel veya ontogenetik gelişim süreçlerinin hızında ya da zamanlamasında atalarına veya diğer türlere kıyasla meydana gelen farklılaşma.
Örnek Vaka / Uygulama
İnsan beyninin evrimsel gelişiminde, neoteni (heterokroninin bir alt türü) sayesinde erken dönem primatlarına kıyasla beyin gelişim ve büyüme evresinin ergenlik sonrasına kadar uzaması, gelişmiş bilişsel kapasite ve nöronal plastisiteyi beraberinde getirmiştir.
Derin Analiz
Evrimsel gelişim biyolojisi (evo-devo) ve nörobiyoloji bağlamında heterokroni, yapıların ortaya çıkış zamanı veya olgunlaşma hızındaki değişimleri inceler. Sinir sisteminin gelişiminde aksiyon potansiyeli iletim hızlarındaki zamansal uyumsuzluklardan, morfolojik organogenezdeki evrimsel kaymalara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Haeckel'in recapitulation teorisinin modern evrimsel sentezle revize edilmiş halinin temel mekanizmalarından biridir; paedomorfozis (erken olgunlaşma/neoteni) ve peramorfozis (gelişimin uzaması) olmak üzere iki ana alt sürece ayrılır.
Etimoloji
Antik Yunanca heteros (farklı, diğer) ve chronos (zaman) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; gelişimsel süreçlerdeki zamansal kaymaları ifade eder.
Karıştırmayın
Heteratopi (heterotopy) ile karıştırılabilir; heteratopi embriyonik gelişim sırasında bir sürecin uzamsal konumundaki değişimi ifade ederken, heterokroni tamamen zamansal boyutu ele alır.