İçebakış
İntrospection
Tanım
Bireyin kendi içsel psikolojik süreçlerine, yargılarına, algılarına ve zihinsel durumlarına doğrudan erişme ve bunları inceleme girişimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir mülakatta danışanın, 'Neden bu kadar öfkelendiğimi bilmiyorum, sadece içimde bir boşluk hissediyorum' diyerek kendi öfke mekanizmalarını anlamaya çalışması ve bu esnada geçmiş yaşantılarına dair çıkarsamalar yapması içebakış sürecine örnektir.
Derin Analiz
Tarihsel kökleri Wilhelm Wundt ve Edward Titchener'in yapısalcılık ekolüne kadar uzanan içebakış, bilinçli deneyimi temel öğelerine (duyumlar, imgeler, duygulanımlar) ayırmayı amaçlayan bir metodolojidir. Erken dönem psikolojide deneysel bir yöntem olarak tasarlanmış olsa da, bireyin kendi bilişsel süreçleri üzerine düşünürken farkındalık yaratarak bu süreçleri istem dışı değiştirmesi (nedensel çıkarım hataları ve Wilson'ın içebakışsal yanılgı çalışmaları) yöntemin geçerliliğini sınırlamıştır. Bilişsel bilimlerde meta-biliş ve öz-farkındalık bağlamında yeniden ele alınmaktadır.
Etimoloji
Latince 'intro-' [içeriye] + 'spicere' [bakmak, gözlemlemek] fiillerinin birleşiminden türetilmiştir; zihinsel içeriğin bireyin kendi tarafından gözlemlenmesi sürecini ifade eder.
Karıştırmayın
Metabiliş (metacognition) ile sıklıkla karıştırılır; içebakış anlık içeriklerin ve duyguların gözlemlenmesiyken, metabiliş zihinsel süreçlerin ve öğrenme stratejilerinin izlenmesi ve kontrol edilmesidir.