Öz-farkındalık
Self-awareness
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte danışanın, öfke patlamaları yaşadığı anlardaki tetikleyicilerini, bedenindeki somatik duyumları (kalp atış hızının artması, kas gerginliği) ve bu tepkilerin arkasındaki otomatize inançları eş zamanlı olarak gözlemleyebilmesi ve terapi seansında bunu meta-bilişsel bir dille ifade edebilmesi öz-farkındalığın somatik ve bilişsel tezahürüdür.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve nöropsikoloji perspektifinden öz-farkındalık, varsayılan durum ağı (default mode network - DMN) ve insula gibi yapıların koordine çalışmasıyla ortaya çıkan üstbilişsel bir süreçtir. Bireyin kendi özünü dış dünyadan ve diğer öznelerden ayırabilmesini sağlar. Duval ve Wicklund'un Öz Farkındalık Teorisi'ne göre, dikkat bireye yöneldiğinde, kişi mevcut davranışları ile içsel standartlarını kıyaslar; bu kıyaslama ya davranışta bir düzenlemeye ya da uyumsuzluk durumunda kaçınma tepkilerine yol açar. Filogenetik ve ontogenetik gelişimde ayna testi gibi metodolojilerle incelenen bu yeti, gelişmiş primatlarda ve insan yavrularında belirli bir yaş evresinden sonra (yaklaşık 18-24 ay) beliren karmaşık bir nörobiyolojik olgunlaşma göstergesidir.
Etimoloji
İngilizce 'self' (kendi, ben) zamirinin yine Cermen kökenli 'awareness' (farkında olma, bilme, *warian* - dikkatli olmak fiilinden türeme) sözcüğüyle birleşmesiyle oluşmuştur.
Karıştırmayın
Öz-bilinçlilik (self-consciousness) kavramıyla sıkça karıştırılır. Öz-farkındalık, kişinin içsel durumlarını nötr veya nesnel bir şekilde gözlemlemesini kapsarken; öz-bilinçlilik genellikle sosyal olarak değerlendirilme kaygısını ve aşırı öz-odaklı utanç veya çekingenlik halini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Üstbiliş
Üstbiliş
Metacognition
Bireyin kendi bilişsel süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri aktif olarak izleyip kontrol edebilme kapasitesi.
İncele
Öz-izleme
Öz-izleme
Self-monitoring Observation
Bireyin kendi davranışlarını, tutumlarını veya duygularını zaman içinde sistematik olarak takip edip kaydetmesi süreci.
İncele
Varsayılan Durum Ağı
Varsayılan Durum Ağı
Default-mode Network (DMN)
Birey dış dünya ile etkileşimde değilken, zihin serbest dolaşım halindeyken veya içsel odaklı görevler yürütülürken yüksek aktivite gösteren birleşik beyin bölgeleri şebekesi.
İncele