İlişki Yoluyla Suçluluk (Guilt By Association) | Psikoloji Sözlüğüm

Tanım

Suç işleyen bir kişiyle herhangi bir bağı veya yakınlığı bulunan masum bir bireye, eylemin kendisiyle doğrudan bir ilişkisi olmaksızın sorumluluk ve suçluluk atfedilmesi durumu.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir şirkette çalışan müdürün yolsuzluk yaptığı ortaya çıktığında, onunla aynı departmanda çalışan ve karar süreçlerinde hiçbir yetkisi olmayan masum bir uzmanın da şirket içi soruşturmada otomatik olarak suçlu ortak muamelesi görmesi ve diğer çalışanlar tarafından dışlanması.

Derin Analiz

Sosyal psikoloji ve bilişsel önyargı literatüründe bu kavram, halo etkisinin tersine işleyen bir genelleme hatası olarak incelenir. Bireyler, bilişsel yükü azaltmak ve karmaşık sosyal dünyayı basitleştirmek adına kategorize etme eğilimi gösterirler. Failin olumsuz özellikleri ve işlediği fiil, zihinsel bir kestirme yol (heuristics) kullanılarak faille ilişkili olan diğer aktörlere transfer edilir. Bu durum, önyargıların yayılımı, grup içi kayırma ve grup dışı düşmanlığı dinamikleriyle doğrudan ilişkilidir. Kognitif düzeyde, gözlemcinin hedef kişiye yönelik olumsuz duygu ve tutumları, aradaki mantıksal nedensellik bağı göz ardı edilerek bulaşıcı bir mantıkla transfer edilir.

Etimoloji

İngilizce 'guilt' (suç, suçluluk duygusu/durumu, Eski İngilizce *gylt*) ve 'association' (bağlantı, ilişki, Orta Latince *associatio*) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Günah keçisi ilan etme (scapegoating) ile karıştırılabilir; ancak günah keçisinde genellikle rastgele veya stratejik bir hedef seçimi varken, ilişki yoluyla suçlulukta doğrudan fiziksel veya sosyal bir bağ (akrabalık, arkadaşlık, mesai) şartı aranır.