İlişkisel Çerçeve Kuramı
Relational Frame Theory (RFT)
Tanım
İnsan dili ve bilişini, uyaranlar arasında keyfi olarak uygulanabilen ilişkisel tepki verme becerisi üzerinden inceleyen ve Kabul ve Kararlılık Terapisi'nin (ACT) teorik temelini oluşturan kapsamlı bir davranışsal kuramdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte sosyal anksiyete yaşayan bir danışan, topluluk önünde hata yapma ihtimalini zihninde sürekli 'hata yapmak = felaket' ve 'felaket = değersizlik' ilişkisel çerçevesine oturtur. Terapist, RFT ilkelerini kullanarak danışanın bu kelimeler ve kavramlar arasındaki katı türetilmiş bağları fark etmesini sağlar; böylece danışan kelimelerin yarattığı bu zihinsel kafesten esnek bir perspektifle özgürleşebilir.
Derin Analiz
İlişkisel Çerçeve Kuramı, Skinner'ın radikal davranışçılığını ve sözel davranış analizini bir adım ileri taşıyarak dilin ve düşüncenin nasıl kazanıldığını açıklar. Klasik davranışçılık hayvanlar ve insanlar üzerindeki doğrudan koşullanma süreçlerine odaklanırken, RFT insanların nesneler, kelimeler ve durumlar arasında doğrudan fiziksel bir eğitim almadan yeni ilişkiler kurabildiğini vurgular. Örneğin; bir çocuğa 'A, B'den büyüktür' ve 'B, C'den büyüktür' bilgisi doğrudan verildiğinde, çocuk kimse ona öğretmeden 'A'nın C'den büyük olduğunu' ve 'C'nin A'dan küçük olduğunu' türetebilir. Bu durum, türetilmiş ilişkisel yanıt verme (derived relational responding) olarak adlandırılır. Kuram; eşitsizlik, zıtlık, birliktelik ve nedensellik gibi pek çok ilişkisel çerçevenin dil bağlamında nasıl işlediğini deneysel olarak inceler ve psikopatolojinin temelinde bu dilsel çerçevelerin esnek olmayan biçimde bireyin davranışlarını kontrol etmesinin yattığını savunur.
Etimoloji
Karıştırmayın
Klasik Skinnerian Sözel Davranış Analizi ile sıkça karıştırılır; ancak Skinner dili doğrudan pekiştirilen edimsel tepkiler olarak görürken, RFT türetilmiş ve sembolik ilişkisel ağların kurucu gücüne odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Esneklik
Bilişsel Esneklik
Cognitive Flexibility / Cognitive Plasticity
🔹 1. (cognitive flexibility): Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir. 🔹 2. (cognitive plasticity): Öğrenme ve hafıza gibi zihinsel süreçlerin, deneyim ve pratikler yoluyla değişme ve gelişme kapasitesi.
İncele
Radikal Davranışçılık
Radikal Davranışçılık
Radical Behaviorism
Zihinsel süreçlerin ya da bilinç içeriklerinin değil, gözlenebilir davranışların ve bunları şekillendiren çevresel tetikleyicilerin psikolojinin yegane inceleme alanı olduğunu savunan bilimsel felsefe.
İncele