Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

İnsan Etmenleri

Human Factors

Tanım

İnsanların fiziksel ve zihinsel sınırları ile yeteneklerinin, güvenli ve verimli bir sistem işleyişi için tasarıma, değerlendirmeye ve optimizasyona dahil edilmesi.

Örnek Vaka / Uygulama

Yoğun bakım ünitesinde kullanılan bir infüzyon pompasının arayüzünün, hemşirelerin gece nöbetinde yaşadığı yüksek stres ve yorgunluk koşullarında bile yanlış ilaç dozajı girilmesini önleyecek renk kodlamaları ve zorunlu onay adımlarıyla yeniden tasarlanması.

Derin Analiz

Endüstriyel ve örgütsel psikoloji ile bilişsel mühendisliğin kesişim kümesinde yer alan insan etmenleri, bireylerin bilişsel yükü, dikkat kapasitesi, hafıza sınırlılıkları ve motor becerileri ile makine veya arayüzler arasındaki etkileşimi inceler. Bilişsel mimariler (örneğin ACT-R), insan hatasının kaçınılmaz bir sistemik çıktı yoksa hatalı bir tasarımın sonucu mu olduğunu ayrıştırır. Özellikle havacılık, tıp ve nükleer enerji gibi yüksek riskli alanlarda, insan-makine arayüzlerinin (HMI) optimize edilmesi, durumsal farkındalığın (situational awareness) artırılması ve yükü dengelenmesi ölümcül kazaların önlenmesinde merkezidir.

Etimoloji

İngilizce 'human' (Latince 'humanus', insan) ve 'factor' (Latince 'facere', yapmak/etmek sözcüğünden gelen etken/unsur) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur; ergonomi literatüründe insan ögesinin sistem tasarımıyla etkileşimini tanımlar.

Karıştırmayın

Ergonomi genellikle daha çok fiziksel boyutlara (oturma düzeni, antropometri) odaklanırken, insan etmenleri zihinsel süreçleri, karar verme mekanizmalarını ve bilişsel ergonometriyi de kapsayan daha geniş bir şemsiye terimdir.