İş Bileşeni Geçerliği (Job-component Validity) | Psikoloji Sözlüğüm

Tanım

Pozisyon Analizi Anketi gibi araçlar kullanılarak, bir test bataryasının belirli bir iş için uygunluğu yordama yeteneğini tahmin etmeye yarayan sentetik bir geçerlik yöntemidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Büyük bir lojistik firması, ülke genelinde farklı depolarda çalışan yüzlerce forklift operatörü için yeni bir işe alım test bataryası geliştirmek istemektedir. Her bir depo için ayrı ayrı kriter verisi toplamak ve geçerlik çalışması yapmak maliyetlidir. Bunun yerine, iş bileşeni geçerliği yöntemi uygulanarak Pozisyon Analizi Anketi ile işin ortak motor beceri ve dikkat bileşenleri ayrıştırılır ve test bataryasının bu bileşenleri yordama gücü sentetik olarak hesaplanır.

Derin Analiz

Endüstri ve Örgüt Psikolojisi ile psikometri alanında, özellikle doğrudan kriter verisi toplamanın maliyetli veya imkansız olduğu durumlarda başvurulan sentetik geçerlik türlerinden biridir. Pozisyon Analizi Anketi (Position Analysis Questionnaire - PAQ) gibi iş analizi araçları aracılığıyla, işlerin ortak bileşenlerini ve bu bileşenlerin gerektirdiği insan özelliklerini saptar. Test bataryalarının her bir iş için sıfırdan validasyonunu yapmak yerine, işlerin ortak alt görev bileşenleri üzerinden performans yordama gücünün matematiksel olarak türetilmesine olanak tanır. Böylece küçük örneklem gruplarında dahi genellenebilir psikometrik tahminler elde edilir.

Etimoloji

İngilizce 'job' (iş, görev) ve Latince 'componere' [com- (birlikte) + ponere (koymak)] kelimelerinden türetilen 'component' (bileşen) ile Latince 'validus' (güçlü, geçerli) kökünden gelen 'validity' (geçerlik) kelimelerinin birleşiminden oluşan sentetik bir psikometri terimidir.

Karıştırmayın

Kriter geçerliği (criterion validity) ve görünüş geçerliği (face validity). Kriter geçerliği doğrudan gözlemlenen iş performansı ile test puanı arasındaki korelasyona odaklanırken, iş bileşeni geçerliği işin alt görevlerinin analizi üzerinden sentetik bir yordama gücü hesaplar.