İşleme Düzeyleri Modeli
Levels-of-processing Model Of Memory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji öğrencisinin sınava çalışırken sınavda çıkacak 'amigdala' kelimesini ezberlemeye çalışması iki farklı yolla gerçekleşebilir: Öğrenci kelimenin kaç harfli olduğunu sayarsa (yüzeysel işleme) bilgiyi dakikalar içinde unutur. Ancak kelimenin beyindeki duygusal tepkilerle nasıl bağlandığını, kendi korku deneyimleriyle ilişkisini irdeleyerek çalışırsa (derin/semantik işleme), bilgi kalıcı uzun süreli belleğe kodlanır.
Derin Analiz
1972 yılında Fergus I. M. Craik ve Robert S. Lockhart tarafından geliştirilen bu model, geleneksel çok aşamalı bellek modellerinin (duyusal, kısa süreli, uzun süreli bellek yapıları) katı sınırlarına bir alternatif olarak doğmuştur. Model, belleğin yapısal bir depodan ziyade, sürekli bir işleme süreci olduğunu öne sürer. Bilgi sisteme girdiğinde, yüzeysel yapısal veya fonetik özelliklerden (kelimenin ses tonu veya harf dizilimi) derin semantik özelliklere (anlam, bağlam ve kişisel ilişkilendirme) doğru bir hat boyunca işlenir. Anlamsal düzeyde gerçekleşen derin işleme (deep processing), daha kalıcı ve dirençli sinaptik izler bırakırken; yapısal veya yüzeysel işleme (shallow processing) hızlı bir unutmayla sonuçlanır. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, prefrontal korteks ve medial temporal lob yapılarının ne kadar entegre ve geniş bir ağla aktive olduğuyla doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
İngilizce 'level' (seviye/düzey, Latince 'libella' terazi kefesinden) ve 'process' (ilerlemek/işlemek, Latince 'procedere') kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Çoklu Bellek Modeli (Atkinson-Shiffrin modeli) ile karıştırılır; çoklu bellek yapısal depoları (KDB, UDB) savunurken, işleme düzeyleri modeli yapıdan ziyade işlemin kalitesine odaklanır.