İstemsiz Dikkat
İnvoluntary Attention
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Kütüphanede ders çalışırken aniden masaya düşen ağır bir kitabın çıkardığı yüksek sesle irkilerek başınızı o yöne çevirmeniz, istemsiz dikkatin klasik bir dışsal uyaranla tetiklenme örneğidir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nörobilim bağlamında istemsiz dikkat (veya ekzojen dikkat), alt-üst (bottom-up) işleme mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Çevreden gelen duyusal girdinin şiddeti, ani hareketi veya yeniliği (örneğin periferik alanda parlayan bir ışık) duyusal korteksleri hızla uyararak dikkat odağını bu noktaya çeker. Bu süreç, prefrontal korteksin top-down (üst-alt) iradi kontrol devreleri devreye girmeden çok daha önce, dorsal ve ventral dikkat ağlarının (ventral attention network) ortak çalışmasıyla milisaniyeler içinde gerçekleşir.
Etimoloji
Latince 'in-' [olumsuzluk/karşıtlık] + 'voluntas' [irade, istek] kelimelerinden türetilmiş olup, iradi kontrol dışı gerçekleşen yönelimi ifade eder.
Karıştırmayın
İradi dikkat (voluntary/endogenous attention) ile karıştırılır; iradi dikkat bilinçli bir hedef yönelimi gerektirirken, istemsiz dikkat tamamen uyarıcının fiziksel özelliklerine bağlı olarak refleksif gelişir.