Kanserojen
Carcinogen
Tanım
Canlı dokularda kanser gelişimini tetikleyen veya teşvik eden her türlü fiziko-kimyasal ya da biyolojik ajan.
Örnek Vaka / Uygulama
Onkoloji ve epidemiyoloji laboratuvarlarında, endüstriyel bir solvent olan benzenin kemik iliği hücrelerinde oluşturduğu DNA ekleri (adduktlar) incelenerek lösemi gelişme riskinin nicel modellemesi yapılır.
Derin Analiz
Kanserojenler, hücresel düzeyde genomik bütünlüğü bozarak etki gösterir. Çoğu ajan doğrudan DNA sarmalına kovalent bağlarla bağlanarak mutajenik etki gösterir ve nükleotid diziliminde kalıcı hatalara yol açar. Hücre içi onarım mekanizmaları (NER, BER gibi) bu hasarı gideremediğinde, proto-onkogenlerin aktivasyonu veya tümör baskılayıcı genlerin (p53 vb.) inaktivasyonu kaçınılmaz hale gelir. Nöropsikolojik ve psikofarmakolojik bağlamda, bazı maddelerin (örneğin kronik tütün kullanımındaki nikotin türevleri ve polisiklik aromatik hidrokarbonlar) hem sistemik toksisite hem de epigenetik modifikasyonlar yoluyla nöral dokularda malign transformasyon riskini artırdığı klinik olarak gösterilmiştir.
Etimoloji
Yunanca 'karkinos' (yengeç / kanser) + 'genes' (üreten / doğuran) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Mutajen (Her mutajen kanserojen olmayabilir; mutajenler DNA'da mutasyon yaratır ancak kanserleşme her zaman bu mutasyonun lokalizasyonuna bağlı olarak gerçekleşmez).