Kateksis
Cathexis
Tanım
Psikanalitik kuramda, zihinsel ya da libidinal enerjinin belirli bir nesneye, kişiye, fanteziye veya fikre yönlendirilmesi ve orada yoğunlaştırılması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, uzun süreli bir ilişkinin ani bitişinin ardından yas sürecindeki bireyin, eski eşinin bıraktığı eşyalara ve hatıralara karşı gösterdiği aşırı odaklanma ve bu nesnelerden kopamaması hali kateksis kavramıyla açıklanır. Bireyin zihinsel enerjisi tamamen o yitirilen nesnenin üzerinde bloke olmuştur.
Derin Analiz
Klasik psikanalitik teoride kateksis, bireyin içsel dürtü enerjisinin (libido ve yıkıcı dürtüler) dış dünyadaki bir nesneye ya da zihinsel bir tasarıma bağlanmasını ifade eder. Freudyen ekonomiye göre zihinsel aygıt sınırlı miktarda psişik enerjiye sahiptir ve bu enerjinin dağılımı psikodinamik dengeyi belirler. Enerjinin belirli bir odak üzerinde kilitlenmesi, o nesneye aşırı bir duygusal ve motivasyonel yük bindirir. Bu süreç olumlu veya olumsuz yönde işleyebilir; yani birey hem sevgi nesnesine hem de yoğun bir nefret objesine kateksis geliştirebilir. Enerjinin nesneden çekilmesi 'decathexis', karşıt bir güçle baskılanması ise 'anticathexis' olarak adlandırılır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'kathexis' (καθέξις) kelimesinden türetilmiştir; 'tutmak, zapt etmek, sahip olmak' anlamına gelen 'katechein' (κατέχειν) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Katarsis ile sıklıkla karıştırılır. Katarsis, bastırılmış duyguların boşaltılması ve arınma süreciyken; kateksis enerjinin bir nesneye yatırılması ve bağlanması sürecidir.