Katarsis
Catharsis
Tanım
Psikanalitik kuramda, travmatik olaylara eşlik eden ve bastırılmış duygulanımların bilinç düzeyine getirilerek yeniden yaşanması yoluyla deşarj edilmesi ve duygusal rahatlama sağlanması.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllar önce geçirdiği ağır bir kazayı ve kaybettiği yakınını hatırlamaktan kaçınan bir danışanın, psikoterapi seansları sırasında o güne ait bastırdığı suçluluk ve öfke duygularını ilk kez ağlayarak ve yüksek sesle dile getirmesi, ardından o döneme ait somatik gerginliğinde belirgin bir hafifleme hissetmesi.
Derin Analiz
Psikanalizin erken dönemlerinde ve klasik katartik yöntemde (Breuer ve Freud), semptomların temelinde yatan ve bilinç dışına itilmiş duygusal yüklerin sözel ve duygusal ifade yoluyla dışa vurumu iyileştirici bir mekanizma olarak ele alınmıştır. Zamanla terim genişleyerek, sanat ve edebiyatta (Aristotelesçi poetika bağlamında) izleyicinin acıma ve korku duyguları aracılığıyla ruhsal bir arınma yaşamasını tanımlamak için de kullanılmıştır. Günümüz klinik psikolojisinde katarsis, salt duygusal bir boşalma olmaktan ziyade, danışanın bu duyguları bilişsel olarak işleyip anlamlandırmadığı sürece kalıcı bir değişim yaratmayacağı yönünde eleştirel bir perspektifle değerlendirilmektedir.
Etimoloji
Antik Yunanca κάθαρσις (katharsis) kökünden gelir; kelime anlamı olarak 'arındırma', 'temizleme' veya 'tasfiye etme' demektir. Klasik dönem felsefesinde ruhun tutkulardan arınmasını ifade ederken, modern psikodinamikte bastırılmış duygusal enerjinin boşaltılması anlamını kazanmıştır.
Karıştırmayın
Abreaksiyon (abreaction) kavramı katarsisle neredeyse eş anlamlı kullanılsa da, abreaksiyon daha spesifik olarak travmatik anının yeniden yaşanmasıyla birlikte gelen yoğun duygusal deşarjı ifade eder. Duygusal regülasyon ise duyguları tamamen boşaltmaktan ziyade onları dengeleme ve yönetme becerisidir.