Kaynak İzlemi
Source Monitoring
Tanım
Kişinin anılarının, bilgilerinin veya inançlarının kökenini (bizzat yaşanmış bir olay mı, yoksa rüya, film veya başkasının anlatımı mı olduğunu) ayırt etme bilişsel süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yazarın, uzun süre önce okuduğu akademik bir makaledeki orijinal fikri kendi özgün düşüncesi sanarak kitabına yazması ve bu bilgiyi nereden edindiğini hatırlayamaması (kriptomnezi) tipik bir kaynak izleme hatasıdır.
Derin Analiz
Kaynak izlemi, belleğin sadece 'ne'yi hatırladığıyla değil, 'nereden' geldiği bağlamıyla ilgilenen üstbilişsel bir mekanizmadır. Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında, bu sürecin başarısızlığı kriptomnezi (istemezsiz intihal) veya yanlış anı sendromlarına zemin hazırlar. Johnson ve meslektaşlarının çalışmaları, kaynak izleminin algısal detaylar, bağlamsal bilgiler, bilişsel işlemler ve sosyal/duygusal ipuçlarının değerlendirilmesiyle gerçekleştiğini göstermektedir. Özellikle şizofreni spektrum bozukluklarında ve bazı yaşlılık dönemi bilişsel gerilemelerinde kaynak izleme hataları (içsel kökenli düşünceleri dışsal algılar olarak kodlama) işitsel hallüsinasyonların ve sanrısal inançların ortaya çıkışında kritik bir nörobiyolojik ve bilişsel açık olarak rol oynar.
Etimoloji
İngilizce 'source' (Latince 'surgere' [yükselmek, çıkmak] kökünden türetilmiştir) ve 'monitoring' (Latince 'monere' [uyarmak, hatırlatmak] sözcüğünden gelen izleme/gözetleme eylemi) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Gerçeklik izlemi (reality monitoring) ile sıklıkla karıştırılır; gerçeklik izlemi anının içsel bir kaynak mı (hayal, rüya) yoksa dışsal bir kaynak mı (gerçek algı) olduğunu ayırt etmeyi kapsarken, kaynak izlemi dışsal kaynakların kendi içindeki (televizyonda mı gördüm, arkadaştan mı duydum) ayrımını da içeren daha geniş bir üstkavramdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Kriptomnezi
Kriptomnezi
Cryptomnesia
Bireyin daha önceden karşılaşıp unuttuğu bir bilgiyi veya fikri, kendi orijinal yaratımı zannetmesiyle ortaya çıkan örtük hafıza hatası.
İncele
Üstbiliş
Üstbiliş
Metacognition
Bireyin kendi bilişsel süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri aktif olarak izleyip kontrol edebilme kapasitesi.
İncele