Klasik Kategorik Yaklaşım
Classic Categorical Approach
Tanım
Psikiyatrik bozuklukların birbirinden keskin, niteliksel sınırlarla ayrıldığını ve her bireyin ya belirli bir tanı kriterini tam olarak karşıladığını ya da karşılamadığını savunan sınıflandırma modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda değerlendirilen bir danışanın Majör Depresif Bozukluk tanısı alabilmesi için, DSM-5 kılavuzundaki 9 semptomdan en az 5'inin iki haftalık süre boyunca sürekli var olması ve bunlardan en az birinin çökünlük ruh hali veya ilgi kaybı olması gerekir. Klasik kategorik yaklaşım çerçevesinde bu birey ya Majör Depresif Bozukluk tanısını 'alır' (kategorinin içindedir) ya da 4 semptom gösterdiği için bu tanıyı 'almaz' (kategorinin dışındadır); arada gri bir alan veya dereceli bir şiddet derecelendirmesi tanı kodlamasında geleneksel olarak yer almaz.
Derin Analiz
Tıp ve psikiyatri tarihinde nosolojik (hastalık bilimi) sınıflandırmanın temel taşı olan bu yaklaşım, Emil Kraepelin'in hastalıkların doğada türler gibi ayrı varlıklar olduğu (ontolojik görünüm) varsayımına dayanır. Bu modelde kategoriler homojendir; yani belirli bir tanıyı alan tüm bireylerin etiyolojisi, semptom profili, seyri ve tedaviye yanıtı aynı olmalıdır. Tanısal süreç, belirtilerin varlığı veya yokluğu üzerinden ikili (binary - evet/hayır) bir mantıkla işler. Her bozukluğun diğerlerinden ayırt edici, gerekli ve yeterli kriter setleri bulunur. Günümüz klinik psikopatolojisinde, özellikle DSM (Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) serisinin erken versiyonlarında bu model hâkimken, modern revizyonlarda komorbidite ve semptom örtüşmelerini açıklayamadığı için yerini giderek boyutsal (dimensional) yaklaşımlara ve hiyerarşik modellere (örn: HiTOP) bırakmaktadır.
Etimoloji
Latince 'classicus' [sınıfının en iyisi, birinci sınıf] + Yunanca 'kategorikos' [açık, kesin, koşulsuz] ve 'aprochos' [yaklaşım, yönelme] kelimelerinin bileşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Boyutsal Yaklaşım (Dimensional Approach); kategorik yaklaşım hastalıkları keskin sınırlarla ayırırken, boyutsal yaklaşım psikopatolojinin bir spektrum üzerinde dereceli olarak değiştiğini savunur.